حسين بن عبد الله سرابى
مقدمه 11
سفرنامه فرخ خان امين الدوله ( مخزن الوقايع ) ( فارسى )
« صرفنظر از ادعاى دولت ايران راجع بتملك هرات اگر موضوع اختلاف را بين دو دولت مستقل فرض نمائيم اينجانب معتقد است كه حق با دولت ايران است و هرات در اين مورد تقصير دارد . در موقع مرگ عباس ميرزا كه شاه فعلى از محاصرهء هرات دست كشيد و مراجعت نمود مذاكرات طرفين به عقد قراردادى منتهى شد كه خطوط سرحدى در آن تعيين گرديده « 1 » و طرفين نيز تعهد كرده بودند كه از عمليات خصمانه نسبت بهمديگر اجتناب نمايند . از آن تاريخ تاكنون دولت ايران به خاك افاغنه هيچ دستاندازى نكرده درحالىكه پس از مرگ شاه سابق « 2 » حاكم هرات با تركمنها و ايل هزاره همدست شده به خاك ايران تجاوز نموده و رعاياى آن مملكت را بغلامى برده بودند و افاغنهء هرات اين مشى تجاوزكارانه را لا ينقطع ادامه ميدهند . . . بنا بمراتب فوق شاه در حمله بقلمرو كامران ميرزا و بىاعتنائى بيادآوريهاى ما داير بعدم مبادرت بچنين اقدامى محق و ناگزير مىباشد « 3 » » . بالاخره در اواخر سال 1252 دولت ايران بار ديگر براى تصرف هرات اردوكشى نمود . در جريان اخير فتح محمد خان از طرف كامران ميرزا براى حل قضايا بطور دوستانه به طهران وارد شد و از مستر مك نيل نيز براى حضور در مذاكرات دعوت به عمل آمد و فتح محمد خان حاضر شد قراردادى را به امضاء برساند كه بموجب آن كامران سيادت ايران را بر افغانستان بشناسد و همهساله خراجى بپردازد و شاه او را بمقامى كه دارد بشناسد و دربارهء جانشينهاى او مداخله نكند . آنها نيز اجراى اين قرارداد را تعهد كنند و دولت انگليس واسطه و شاهد فيما بين باشد « 4 » .
--> ( 1 ) - ولى در منابع ايرانى چنين چيزى نيست . ( 2 ) - مراد فتحعلى شاه است . ( 3 ) - تاريخ جنگ انگليس و ايران ص 10 ( 4 ) - به همين دليل شايد اين كار تحريك انگليسها بوده است .