عليرضا عضد الملك
38
سفرنامه عضد الملك به عتبات ( فارسى )
مقرب الخاقان ميرزا هدايت اللّه مستوفى 77 از عتبات عرش درجات مراجعت كرده ، آن روز را شنيدم كه در عامره منزل دارند . در يسار جاده قراء و مزارع بسيار است ولى از همه به جاده نزديكتر ، كردجان ، ملكى قوام الدوله است . از قراء ، يكى دستجرد گيو است ، [ كه ] گويند گيو ابن گودرز بنا نهاده . دو فرسنگى سياوشان خضارت 78 كم مىشود و به خاك قرمز مىرسد . خلاصه نزديك به سياوشان تمام رعايا به استقبال برآمده و زنها به بامها برشده بودند و همه را از شعف و ذوق هديه همايونى گريهء شوق گرفته بود . مردها و اطفال در اطراف بارهاى خشت مبارك و زنها از روى بامها صداى بلند نموده و به دعاى دوام دولت جاويد آيت ، همآواز شده بودند و سركار جهانمدار اقدس ظل الهى را بدين طريق دعا مىنمودند : تا لاله رويد از دمن ، تا ژاله بارد در چمن * تا ناله خيزد از دهن ، تا هاله گيرد بر قمر يارش فزون ، خصمش قليل * اين يك عزيز ، آن يك ذليل اين يك صحيح ، آن يك عليل * اين شادمان ، آن نوحهگر صداى دعا و ثناشان البته تا يك فرسنگ همىرفت و گفتند اگر مشروع بود ، اطفال خود را قربانى اين نذر همايونى مىنموديم . از ميان ديه گذشته بر كنار آبادى و پهلوى رودخانه كه سمت غربى ديه بود ، به چادر فرود آمديم . آن منزل نهايت خلجستان و ابتداى فراهان است . باغ و درختى ندارد و رودخانهاش در تمام سال ، دو ماه آب [ در ] بهار دارد كه از آشتيان مىآيد و در اول جوزا مىخشكد . گذران و زراعت اهالى آنجا با دو سه رشته قنات است ؛ يكى را مدامآباد نامند و كنار رودخانه محاذى ديه بر روى زمين افتد و قنات ديگر را كهريز اسكن عليا گويند و آن مزرعه در جنوب سياوشان [ است ] و اسكن سفلى هم قنات ديگر دارد و زيردست اسكن عليا واقع شده . ما بين دو اسكن چند قطعه باغ و بساتين است . در اسكن عليا امامزادهاى است معروف به فاطمه صغرا . از اين سه رشته قنات معيشت و زراعت اهالى آنجا مىشود . زراعتش اغلب ديم است و نانى بس ممتاز دارد . ما بين آبادى و رودخانه مسجدى است ، بنايى رو به شمال از قديم دارد كه تيرپوش است و ميرزا شفيع مستوفى رو به قبله بنايى نهاده از آجر و گچ ؛ گفتند اجدادش سياوشانى بودهاند ، حب الوطن من الايمان 79 را مرعى داشته . قبل از آنكه آن صفحات به جناب جلالتمآب آقاى مستوفى الممالك اختصاص يابد ، اجحاف و تعدى بسيار بر رعاياى آنجا مىشده و حال الحمد اللّه تعالى اجحاف به انصاف تبديل يافته و تعدى به تخفيف . كمال راحت و وسعت براى اهالى آنجا حاصل است و تماما دعاگوى دوام دولت قوىشوكت