جغرافياى بحيرهء ما بين طهران و قم كه بدستخطّ همايون مرقوم شده است درياچهء كه در ميان طهران و قم تشكيل يافته است همان بحيرهء ساوه است كه در تواريخ ضبط است كه تقريبا در يكهزار و سيصد و پنجاه و هفت سال قبل ازين در يوم تولّد حضرت ختمى مآب صلّى اللّه عليه و آله خشكشده اكنون شش سال است كه مجدّدا شروع به تشكيل كرده است . اينكه معروف به درياچهء ساوه شده سببش اين است كه اراضى طرف غربى درياچه اتّصال به خاك ساوه دارد و علاوه بر اين رودخانه كه از ساوه جارى است به اين درياچه ميريزد . رودخانه‌هائى كه اكنون داخل اين درياچه مىشود از اينقرار است ( رودخانهء ساوه ) ( رودخانهء شور كه از محال زرند مىآيد ) ( فاضل‌آب رودخانهء كرج كه از زير دير داخل درياچه مىشود ) ( فاضل آب رودخانهء قم كه از قمرود گذشته در زير قريهء كاج جزء درياچه مىشود ) قمرود يكى از دهات معتبر خالصهء قم است از علائم و آثار چنين استنباط مىشود كه از زير زمين اين درياچه آبى فوران كرده باشد زيرا كه سابقا هم اين رودخانه‌ها داخل در اراضى كوير ميشده چگونه بوده است كه چنين درياچهء تشكيل نميداده است يكى از ساربانان ايل عرب كلكو كه در ساحل اين درياچه سكنى داشت عرض ميكرد شش سال قبل از اين وقتى كه اين درياچه ميخواست تشكيل داده شود من خود براى العين ديدم كه از وسط كوير آب زيادى فوران كرد و كم كم زياد شد تا محلّ فوران در زير آب غايب گرديد بالجمله حال درياچهء شده است و آنچه به نظر رسيده مينگاريم و نقشهء درياچه را هم كه بچه تركيب است رسم ميكنيم . حدود اربعهء درياچه از طرف جنوب محدود است ببعضى كوهها و تپّه‌هاى كوچك و به تپّهء كه معروف به گل تپّه است و بمنظريّه و رودخانهء ساوه و پل دلّاك و اراضى قم از سمت شمال محدود است بكوه مره و رودخانه شور و محالات دار الخلافهء طهران از جانب مشرق محدود است بدير و كاج و مسيله كه تمام اين صحارى مراتع شتر گلائى دولت است و بكوه سياه‌كوه و دوازده امام و صحراى كوير كه اين كوير منتهى بخراسان و سيستان مىشود از طرف مغرب محدود است به خاك ساوه و زرند و كوه باباقارى ( كه بعرض رسيد در اين كوه مقبرهء امامزاده‌ايست كه طوايف صحرانشين عرب و غيره اعتقادى به آن دارند و نذورات زياد به آنجا مىبرند ) و كوه كل‌داغ كه اين كوه وصل مىشود بزرند و مراتع ايلات شاهسون