ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1658
سفرنامه شاردن ( فارسى )
داد و ستدهاى بسيارى كه كمپانى در سراسر ايران معمول داشته معطوف دارد ، و الطاف پرمايه و كريمانهاى را كه شاهان پيشين ايران از شاه عباس بزرگ تا شاه عباس دوم نسبت به اين كمپانى مبذول داشتهاند ، و آن را همواره در حمايت خويش گرفتهاند به صورتى شايسته معروض دارد ، و مشهود خاطر مبارك گرداند كه كمپانى به منظور سپاسگزارى از الطاف بىكران شاهنشاه با اقتدار هوبردولرس Hubert de Lairesse را با هداياى ارزنده از سوى شوراى باتاويا به پيشگاه شاهنشاه فردوس آشيان فرستاد و آن پادشاه با اقتدار كريم النفس سفير كمپانى را با گشادهرويى و مهربانى تمام پذيرفت . مستدعياتش را بىاكراه شنيد ، و همهء آنها را با رضا و خشنودى خاطر پذيرفت و وى را مرخص فرمود . درست مقارن با زمانى كه سفير قصد بازگشتن به بندرعباس داشت خبر ناگهانى و ملال افزاى درگذشت آن شهريار مفخم را شنيد ، و متعاقب آن از مژدهء فرخنده فرجام تاجگذارى اعليحضرت صفى دوم آگاه گرديد ، و دريغ داشت كه بىافتخار آستانبوسى آن پادشاه بلند اقبال نيكخصال راه سفر در پيش گيرد ، و بسى شرمنده است كه در اين زمان تحفهاى در خور نثار مقدم شهريار در اختيار ندارد ، زيرا آنچه با خود آورده بوده تقديم آستان شاه فقيد كرده است . با اين همه از كرم بىپايان شاه جوان و جوان بخت اميدوار است كه به مراحم عاليه نواخته شود ، و مستدعياتش اجابت گردد ، و در پايان از تفنگدار باشى استدعا كند كه وى تمام قدرت بيان و نفوذ كلمه را براى كسب اجازهء شرفيابى سفير به كار برد ، و چون نمايندهء كمپانى در مركز تجارى بندرعباس به تازگى درگذشته و امور كمپانى مختل گرديده ، و سفير بايد هرچه زودتر به بندرعباس بازگردد ، اگر موجباتى فراهم آورد كه سفير روز بعد اجازه شرفيابى يابد كمپانى هميشه از آن وجود معظم ممنون خواهد بود . مترجم سفير كمپانى وقتى به خانهء تفنگدار باشى رسيد تمام آنچه را كه سفير به او تفهيم كرده بود در خلوت و به نيكوترين عبارات به تفنگدارباشى اظهار داشت . اما سخنان آميخته به تعارف مترجم در آن مرد جنگى كمترين اثر نبخشيد ، يا چنين مىنمود كه در وى تأثير نكرده ، و يا در حقيقت نفهميده بود . به هر روى در جواب گفت در اين باره پيش از رسيدن صدر اعظم و درباريان به اصفهان نمىتواند اظهار نظر كند ، و بايد تا آمدن وزيران در انتظار بماند . در اين موقع مترجم به يادآورد كه بايد وعدهء دادن رشوه را نيز به تعارفات خود بيفزايد .