ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1364
سفرنامه شاردن ( فارسى )
موقع اين دو با هم مطابقت دارد . در مسافت يك تير پرتاب توپ ، مقبرهء مقدس شاهرضا يكى از اعقاب حضرت امام حسين است « 1 » كه بنا به گفتهء متولّى آن هفتصد و چهل سال قدمت دارد . مسجد اين امامزاده به شكل كثير الاضلاع هشت گوشه ساخته شده ، و بر سر آن گنبدى است . مرقد سه پا از سطح زمين بلندترست و دو روپوش دارد . روپوش رو پارچهاى زربفت است . دور ضريح پوشيده از چهار چوب سنگى است كه به آن نشانههايى از تمسّك آويختهاند . در محوطهء بيرون مسجد دو حوض در فاصلهء بيست پا از يكدگر قرار دارد . اين دو حوض پر از ماهيهايى است كه به بعضى از آنها حلقههاى كوچكى از مس يا طلا يا نقره زدهاند . هيچ كس جرأت ندارد اين ماهيها را بگيرد ، زيرا هر كس بدين قصد دست به سوى آنها دراز كند ، امامزاده او را مىكشد . به اعتقاد من اين حلقههاى ظريف را براى زيبايى و نمايش به ماهيها زدهاند . اما مردم مىگويند كه نشان تقديس است . همه زنان ايران و آنان كه خارج از دينند نيز به سوراخ چپ بينى خود حلقهاى مىآويزند كه روى غالب آنها سه دانه قيمتى تعبيه شده است « 2 » ، و آن نشان وابستگى و فرمانبردارى خود مىدانند ، چنانكه يهوديان در زمانهاى قديم گوش خود را بدين نشان سوراخ مىكردند و بدان حلقه مىآويختند . چنين مىنمايد كه زنان اين كار را از آنچه مردان دربارهء اشتران و گاوان معمول مىداشتهاند تقليد كردهاند . زيرا در زمانهاى گذشته و اكنون نيز ، برخى جاها صاحبان اشتران و گاوان حلقهاى از منخرين آنها مىگذرانند ، و به آن طنابى مىبندند ، و حيوان را به هرجا كه دلخواهشان باشد هدايت مىكنند . يكى از وسائل نمايش تشخّص و بزرگى در هند و كشورهاى آن سوى آن مانند چين و ژاپن آنست كه ثروتمندان و جاهمندان در قصرهاى خود حوضهاى گردى
--> ( 1 ) « در قمشه كه حضرت شاه رضا باشد از فرزندان امام هفتم روحى و جسمى فداه ، موسى بن جعفر است . اين حضرت و برادر بزرگوارش احمد رضا كه در بلوك كرون مدفون است به چه ظلم و به چه تفصيل به دست اعداى دين شهيد شدند . اين امامزاده بزرگوار قريب به نيم فرسنگ از قمشه خارج است . » صفحه 92 تاريخ مسعودى نوشته ظل السلطان . ( 2 ) سخن شاردن در اين مورد نيز درست نيست : زيرا در آن زمان بعضى زنان كه در سواحل خليج فارس سكونت داشتند حلقه به بينى خود مىكردهاند .