ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1348
سفرنامه شاردن ( فارسى )
است از اين كار نمىآسايند ، و هر زمان موفق به دستگيرى دزدى شوند وى را در محلى كه دستبرد زده مجازات مىكنند . چون من دو سه بار از نزديك شاهد وقوع اين ماجراها بودهام اندكى بيشتر به شرح آن مىپردازم . نخست مأمورانى كه در محلّ وقوع سرقت حضور دارند به راهداران نزديك خبر مىدهند ، و مؤكدا به آنان توصيه مىكنند كه هرچه زودتر به يافتن و دستگير كردن دزد اقدام نمايند . اين مأموران در كليّهء نقاط اعم از شهركها ، ديهها ، كاروانسراها و بنا به قول ايرانيان هرجا كه آب هست كم يا بيش مستقرند . اينان به محض باخبر شدن از وقوع دزدى همه راهداران و مأموران آن محدوده را تا بيست ليو آگاه و شرح آن را صورت مجلس مىكنند . در ايران بر خلاف اروپا اين كار به سرعت انجام مىپذيرد و مأموران با حرارت زياد به تعقيب دزد مىپردازند . ايرانيان بر اين قولند كه در راههاى بزرگ هرگز دزدى اتفاق نمىافتد مگر بر اثر عدم حضور مأموران مربوط . معمولا دزد و اشياى مسروقه پس از سپرى شدن چند روز پيدا مىشود . در غير اين صورت موضوع به اطلاع فرماندار حوزهء مربوط مىرسد . فرماندار كسانى را به محل وقوع سرقت مىفرستد تا تحقيق كنند و با سوگند دادن برخى افراد مظنون به داشتن اطلاعات لازم راهى براى يافتن دزد به روى آنان گشوده شود ، و چنانچه از اين طريق موفقيت به دست نيامد فرماندار دستهء ديگرى مىفرستد تا كاروانسرادار يا شبخانهدار محلّ سرقت را تحت بازجويى قرار دهند ، و در آخر غرامت اموال مسروقه را از راهداران محل كه مسؤوليت اصلى به عهدهء آنهاست بگيرند . و اگر همهء اين اقدامات بىاثر ماند سرانجام بهاى اجناس مسروقه را ميان مردمان شهر يا قصبهء محلى كه سرقت در آنجا اتفاق افتاده سرشكن مىكنند . اين نكته گفتنى است كه در اينگونه موارد دو سه حتى چند برابر كليّهء اجناسى كه به سرقت رفته اخذ مىشود ، و اگر در طىّ وقوع سرقت كسى نيز كشته شده باشد يا به سختى مجروح شده باشد آنچه گرفته مىشود چندين برابر مىشود ، و چنين پيشامدى براى حاكم و مأمورانش بهانهاى براى اخّاذى مىباشد . زيرا براى ختم ماجرا بايد صدى بيست و پنج اشياى مسروقه يا غرامت آن را به حاكم و مأمورانش بدهند . اگر سرقت در شهرى اتفاق افتد ، مسؤولان تأمين حفاظت محلتى كه سرقت در آن روى داده ضامن پيدا كردن دزد يا دادن تاوان مىباشند . در نخستين سفرم به ايران چنين اتفاق افتاد . حاكم جرون كه شهركى بر سر