ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

1342

سفرنامه شاردن ( فارسى )

موقوفات كه معاون صدر نيز مىباشد مستوفى ناميده مىشود ، و از سوى شاه انتخاب مىگردد . وى در غياب صدر كليهء وظايف او را انجام مىدهد ، و من شاهد بودم كه در اواخر سلطنت شاه عباس ثانى مستوفى وظيفهء صدر را انجام مىداد . دفتر موقوفات همانند ديوان محاسبات كلّ كشور داراى دو ادارهء جداگانه مىباشد . وظيفهء يكى از آن دو اداره رسيدگى به كليه امور خاصه يا موقوفات سلطنتى ، و وظيفهء ادارهء ديگر رسيدگى به امور موقوفاتى است كه اشخاص يا مؤسسات ديگر وقف كرده‌اند . طرز استفاده از درآمد موقوفات دو گونه است . يا به صورت مستمرى است كه موقتى است و متصدّيان مربوط تحت شرايط و ضوابطى مىتوانند آن را قطع كنند ؛ و ديگرى ما دام العمر مىباشد ، و مصارف آنها از عوايد اراضى و املاك تأمين مىگردد . مستمرى حواله يا براتى است كه به همان صورت كه ديوان محاسبات سالى يك بار به افراد حقوق بگير مىدهد در دسترس مستمرى بگيران مىنهد . اينان در مواقع معين به دفتر موقوفات مراجعه مىكنند و حواله يا برات خود را مىگيرند . اما اگر مستمرىبگير افراد محترم و مهمّ باشند قبلا نزد صدر يا معاون وى كه در هر ايالت مىباشند مىروند ، اسناد و مدارك خود را نشان مىدهند و پس از اين كه اجازهء صدور برات در ذيل سند مربوط نوشته شد به دفتر موقوفات مىروند ، و حوالهء خويش را دريافت مىدارند . اما چنانچه دفتر موقوفات به جهاتى از مستمرى بگيرى ناراضى باشد همهء سندهايش را مىگيرد ، و اين كار به مثابهء قطع مستمرى است ، زيرا از آن پس اسناد لازم را در دست ندارد . كسانى كه مستمرى خويش را از عوايد زمين يا مستغلى كه در دست خود آنهاست برمىدارند ، ناچارند هر پنج سال يك بار اسناد و مدارك مربوط را به نظر متصديان دفتر موقوفات برسانند ، و از جمله ضوابط شگفت‌انگيز اين كه صدر ، همچنين دفتر موقوفات مجاز است لدى الاقتضا اسناد و مدارك استفاده‌كنندگان موقوفات را بگيرد ، و روحانيان را از آن درآمد محروم بدارد . و چون بهره‌يابى از اين عوايد موقتى است استفاده‌كنندگان به منظور عدم قطع آن با دقت و مواظبت تمام كليّهء مقررات و شرايط مربوط را رعايت مىكنند . زندگى عدهء زيادى از روحانيان و افراد ديگر از درآمد موقوفات تأمين مىشود اما جز صدور و معاونان آنان و متصديان املاك و كسانى كه وظيفهء تقسيم درآمد