ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1339
سفرنامه شاردن ( فارسى )
صدر و شيخ الاسلام به شرحى كه گذشت به منظور اجراى همين امر بود . صاحبان اين مناصب هم در ميان جامعه داراى احترام و منزلّ شايان مىباشند و هم عملا وظايف قاضى را انجام مىدهند . از جمله موجبات اعتبار صدرها و شيخ الاسلامها پيوستگى آنان با دربار مىباشد . زيرا اينان غالبا با دختران دودمان پادشاه پيوند مىكنند ، و اين رسمى است كه از زمانهاى قديم بهجا مانده است . ايرانيانى كه به سنين مذهبى خود پاىبند مىباشند ترجيح مىدهند براى رو به راه كردن امور دينى خود مانند وصيّت و پيوند زناشويى و طلاق به قاضيها مراجعه كنند ، اما ديگر مسؤولان امور شرعى براى فيصله دادن امور ديگر مردمان كاملا آمادهاند و تقريبا همهء آنان را به محاكم خود جذب مىنمايند . با وجود اين چنان كه خواهم گفت اظهار نظر و رفع اختلافاتى كه ممكن است دربارهء قراردادى ميان دو نفر پديد آيد ، و امثال آن ، از جمله وظايف قاضى تواند بود . همچنين وى مجاز و موظف است چنانچه ميان دو تن بر سر مسائل حقوقى و مالكيّت اختلافى پيش آمد داورى كند و راى دهد . اما مفتى كه در امپراتورى عثمانى بسيار جليل القدر و صاحب نفوذ مىباشد ، و نظراتش در مورد امور دينى بسيار محترم است در سرزمين ايران بىآنكه دربارهء امور مدنى دخالت داشته باشد مرتبت و جايگاهى عظيم دارد . لفظ مفتى به معنى خداوند راى و حق قضاوت و سروش و اشاره به كسى است كه حكم قطعى مىدهد . از ديگر خصوصيات مفتى اين كه عالمانه به پرسشهاى دينى جوابهاى سخته و پرداخته مىدهد . به سخن ديگر حلّال مشكلات دينى و معنوى از جمله اعمال حد و ديگر مجازاتهاى گناهان كبيره در صلاحيّت مفتيان بود . مسلمانان پس از اين كه رهبر و پيشوايشان رحلت كرد به شاخههاى مختلف تقسيم شدند ، و مهمترين شعبات آن در دو كشور ايران و عثمانى تشكيل يافت . اين دو شعبه گرچه از احكام مشترك پيروى مىكردند ، و همان نظامات و تنسيقات قضايى معمول مىداشتند به منظور اينكه ميان آنان و فرقههاى ديگر وجه تمايزى در ميان باشد ، و به آنان مجال ندهند از نو با آنان اختلاف بيشتر يابند در مشاغل و وظايف داورها تغييراتى دادند ، و به طور كلى همان امور قضايى را كه در امپراتورى عثمانى مفتى ، و در هند كيسى Kasy انجام مىدهد در ايران شيخ الاسلام بر عهده دارد . در حال حاضر وظيفهء اصلى مفتى ايران منحصر به امورى است كه رتق و فتق آنها به وى