ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1577
سفرنامه شاردن ( فارسى )
سپس محلّه سيد احمديان است . بنابر افسانهاى سيد احمد يكى از اولادان حضرت على بوده ، در نبرد ميان شيعيان و سنيان با تفك مىجنگيده و چنان ماهرانه تيراندازى مىكرده كه هر تيرش مغز سر يكى از دشمنان را پريشان مىساخته است ، همچنين گلولههاى تفكش همه زرين بوده و هر يك هفت گروس gros وزن داشته ، و روى هر كدام نام وى و وزن گلوله نقش بوده است . افسانه بدين جا پايان مىيابد كه دويست سال پيش نزديك شيراز جمجمهاى پيدا شد كه گلولهاى با اين علائم در آن بود . حومهء سيد احمديان صد و پنجاه خانه ، چهار بازار ، و دو مسجد دارد . يكى از اين دو مسجد بسيار بزرگ و باشكوه مىباشد ، و دورش را باغهاى بزرگى فراگرفته است . در جوار مسجد دو جايگاه براى آسايش رهگذران ساخته شده ، و نيز چاهى در آنجاست كه مردم براى خنك شدن در آن آب تنى مىكنند . اين بناها را يكى از خواجهها ساخته است ، آن سوتر گورستانى بزرگ است . پس از محلهء سيد احمديان كوى طوقچى است كه هشتاد باب خانه ، چهار بازار دارد ، و در فاصلهء پانصد قدمى آن كاخ سلطنتى است كه باغ قوشخانه نام دارد . زيرا عدهء زيادى از پرندگان شكارى در آنجا نگهدارى مىشوند . در نزديكى آن خانقاهى است كه آن را حاجى ميرزا خان براى رياضت كشان ساخته است . در ايران دو نوع خانقاه وجود دارد يكى شخصى كه برخى افراد وارسته و دل از دنيا بريده براى گوشه نشينى خويش مىسازند ، و ديگرى خانقاههاى عمومى كه بعضى بانيان خير براى استفادهء عموم عزلت گزينان بنا مىكنند . در اطراف چندين كاروانسرا است كه يكى از آنها نيمه تمام است ، و چنين مىنمايد آن را براى استفادهء كسانى كه قصد سفر كردن به مشهد را داشتهاند مىساختهاند تا در آنجا تا رسيدن كاروان بمانند . از اين محله راه به كوى بزرگ ديگرى به نام فلفلچى مىپيوندد . اين محله چون بر كنار نهر نيلىگر واقع است نيلىگر هم مىنامند . صد و پنجاه خانه ، دو مسجد ، و چهار بازار دارد . خانهء بزرگ حاج هدايت در اين محله است . وى يكى از سرهنگان چريك بود ، و در اعادهء نظم پس از آشوبى كه در سال 1669 بر اثر گرانى نزديك به قحطى روى داد كوشش بسيار كرده بود و شهرت زياد يافته بود . از محلّهء فلفلچى راه به كوى در دشت مىرسد كه بيش از هشتاد و پنج خانه و دو بازار و دو مسجد ندارد . اين محله به نام شيخ مسعود منتهى مىشود . وى يكى از