ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1568
سفرنامه شاردن ( فارسى )
نشده ، بلكه فقر و مسكنت بدين جا كشانده است . اين دير از آن رهبانان فرقه سن بازيل است كه ارامنه آنان را وارتابيتها Vertabiette مىنامند ؛ و اين يگانه فرقهء كشيشان مىباشد كه ميان اين ارامنه است . اسقف جلفا هميشه در اين دير اقامت دارد ، زيرا بنا به رسم هميشه اسقفهاى ارمنى از ميان كشيشهاى بزرگ برگزيده مىشوند ، و جامعهء روحانيت از كردارهاى گذشتهشان به هيچ روى اغماض نمىكند . دير موصوف را اسقف داوود كه قريب پنجاه سال پيش اين مقام را داشته برآورده ، و كليساى آن بزرگ و باشكوه است . بازرگانى سرمايه دار و ارمنى به نام آواديك Avadick كه به ايتاليا سفر كرده بود بر اين اعتقاد بود كه مصور كردن كليسا ، و آراستن آن به نقوش زيبا ، در پيشگاه خداى بزرگ خوش مىنمايد . اين بازرگان پس از بازگشتن به جلفا ، به اسقف و كشيشان اصرار مىورزيد به وى اجازه دهند تا كليسا را به تصاوير و نقوش مناسب و زيبا بيارايد . اين كليسا در اول به شيوهء كليساهاى ارامنه ساده و عارى از نقش و نگار بود . ارامنه هرگز كليساهاى خود را به تصوير و نقش زينت نمىدهند ، و فقط تصوير مريم عذرا را در حالى كه فرزندش را در آغوش دارد بالاى محراب نصب مىكنند . امّا اين تاجر توانگر چندان سماجت كرد كه اسقف و كشيشان به ستوه آمدند ، و بدين كار رضا دادند ؛ ولى پس از مدتى از گفتهء خويش پشيمان گشتند . چون مسلمانان براى تماشاى آن تصاوير و سرگرمى خود به كليسا مىآمدند ، آن را چون تماشاخانه مىپنداشتند و رهبانان ناچار بودند هر وقت و ساعت در كليسا را به روى آنان بگشايند . از روى ديگر چون مسلمانان پيكره و تصوير و نگريستن به آنها را مكروه مىشمارند بهانه به دست آوردند كه به مسيحيان لعنت بفرستند و چنين پندارند كه اينها تصاوير بتهاى مورد پرستش آنان مىباشد . زمانى كه من در اصفهان به سر مىبردم ارامنه چندين بار به مشورت نشستند و تصميم كردند تصاوير را از كليسا بردارند و بزدايند اما چون بيم كردند اجراى اين تصميم موجب نارضايى و خشم مسلمانان شود منصرف شدند ؛ زيرا اگر چنين مىكردند مسلمانان از تماشاى آن تصاوير محروم مىماندند . در آن هنگام شانزده تا هجده راهب در آن دير به سر مىبردند كه در نظر من همه رياضت كشان و مؤمنانى خوب و راستين بودند . لباسشان سياه و ساده بود . اسقف نيز همانند راهبان جامهء سياه و ساده بر تن مىكرد . جامهء كشيشان چون لباس عامهء مردم