اتاقها و شاه نشينها ، آدمى چنان مسحور صنعتگريهاى خيال‌انگيز مىشود كه به هنگام بيرون شدن از آنها از خود به در مىرود . بىگمان يكى از عواملى كه در دل تماشاگران اين بنا و امثال آن ، ايجاد عشق و شور و شغب مىكند هواى خشك و سازگار اين اقليم است . اين نكته را نيز بگويم اين بنا گرچه استحكام و دوام بسيار ندارد ، اما به هر روى فرح‌انگيزتر ، هوسبارتر و رؤياآفرين‌تر از مجلّل‌ترين و باشكوه‌ترين كاخهاى كشورهاى اروپاست . اين تالار را شاه سليمان ساخته ، و جز از اثاثه و لوازم ديگر تنها پنجاه هزار اكو خرج بناى آن كرده است . اكنون نوبت آن رسيده كه به شرح و وصف كويهاى بيرون پايتخت بپردازم . خواجو و عباس آباد نام دو تا از بزرگ‌ترين اين محلات است . خواجو در طرف چپ ، و آن ديگر در جانب راست خيابان بزرگ واقعند . محلّهء خواجو از دروازهء حسن آباد آغاز مىگردد و اوّل آن ويرانه‌هاى كاخ شاه حسن است كه اثرى از آبادانى آن برجاى نمانده . از آن پس مدرسه ايست به همين نام ، و مزارش نيز در همان جاست . چون خوب نگهدارى شده ويران نگشته است . يك مسجد ، يك گرمابه ، و تكيهء درويشان نيز در آن‌جاست ، و مىگويند همهء اين بناها را شاه حسن ساخته است . اما چنين مىنمايد كه طىّ يكى دو قرن اخير ترميم شده است . بازارى به همين نام نيز در آن‌جاست . در همين محل چنارى كهن و بسيار بزرگ كه مىگويند هزار سال دارد ، و از بسيارى عمر كاملا سياه شده وجود دارد . اين درخت را نيز چنار شاه حسن مىگويند . دور اين درخت ساختمان ، و ميان ديوار محصور شده ، و سر بسيارى از شاخه‌هايش از سقف بازار بيرون آمده است . بازار شاه حسن از آجر ساخته شده ، روشن ، بلند ، و طويل و عريض است ، و يكى از بهترين بازارهاى شهر مىباشد . سبب حفاظت اين چنار كهن سال ناشى از خرافات و اوهامى است كه بسيارى از مردم به آنها اعتقاد كامل دارند ، و من در فصول سابق مختصرا بدانها اشاره كرده‌ام . ايرانيان اين‌گونه درختان كهن سال را درخت فاضل Dirakht Fazel يعنى درخت عالى مىنامند ، و معتقدند خداى يگانه و دانا معجزآسا چند قرن آنها را سرسبز و خرم نگهداشته تا خداترسان و درويشان و پارسايان راستين در سايهء آنها به عبادت و پرستش ذات لايزال بپردازند . بالاتر از بازار حسن آباد ، درازترين ، پر پهناترين كوچه‌هاى اصفهان قرار دارد ، و آن به جاى مشهورى به نام بابا ركن الدين منتهى مىگردد . طول اين كوچه