ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

1520

سفرنامه شاردن ( فارسى )

بر پا داشتند وزان پس در آن‌جا مسجدى ساختند ، و آن را با اهداى نذورات آراستند . اما ديرى نپاييد همان كسان كه آن گور را ساختند و مسجد را برآوردند هر دو را ويران ساختند . زيرا يك ملّا كه من وى را ديده‌ام و مير لوحى نام داشت ، و واعظى روشن بين و دانا بود ، و گاهى در ميدان وعظ و خطابت مىكرد ساختن مسجد را در آن جا تخطئه كرد ، و به استناد مندرجات تواريخ و روايات مسلم ثابت نمود كه قبر شيخ ابو الفتوح رازى مفسر قرآن مجيد در رى است ، و اين شيخ ابو الفتوح يك نفر سنى از مردم عثمانى ، و دشمن سرسخت ائمه اطهار بوده است . مير لوحى با ايراد اين سخنان چنان مردم را به اين حقيقت متقاعد كرد كه روز بعد افزون بر دو هزار نفر به ويران كردن مسجد و گور او پرداختند و با خاك برابر ساختند ، و من ديدم كه آن‌جا را تبديل به مبال كرده بودند ؛ و با توجه بدين موضوع مىتوان دريافت كه جامعهء روحانيت اسلام نسبت به مقررات كليساى كاتوليك چقدر به پيروان خود آزادى انديشه و عمل مىدهند . زيرا واتيكان هرگز به پيروان خود اجازه نمىدهد كه دربارهء كليسا و شعائر مذهبى به مطالعه و تفكّر بپردازند . شرح و تفصيل همه عمارات و بناهاى داخل شهر به سرآمد ، اكنون بايد به توصيف و تعريف ساختمانها و مستغلات حومه كه وسعتش بيش از عمارات درون شهر است بپردازم ؛ و آن را با شرح و وصف خيابان زيبا و مشجرى كه مىتوان آن را گردشگاه عمومى مردمان ناميد شروع مىكنم . اين خيابان زيباترين خيابانهاى درختناكى است كه به عمر خود ديده يا وصف آن را شنيده‌ام . تصوير آن زيبايى و شكوهش را مىنمايد و آنچه را كه عكس از وصفش عاجز است مىگويم . طول اين خيابان سه هزار و دويست و پهنايش صد و ده پاست . لبه‌هاى جويى كه در تمام طول خيابان كشيده شده و در آن آب روان است با سنگهاى تراشيده آرايش يافته و نه شست بالاتر از سطح زمين تعبيه شده است ؛ و دو طرف جنوبى چندان عريض است كه از هر جانب دو تن اسب سوار به راحتى گذشتن مىتوانند . عرض سنگهاى لبهء حوضها نيز همچند پهناى سنگهاى كنارهء جوى مىباشند . ارتفاع قسمت سنگفرش بين درختان و ديوار خيابان برابر بلندى گذرگاههاى دو طرف جوى مىباشد ، اما عرض آن بيشتر است . در هر طرف اين خيابان زيبا و خوش منظر باغهاى بزرگ و فرح‌انگيزى است كه در هر يك دو عمارت كلاه فرنگى ساخته شده . بناى بزرگ‌تر داراى تالارى است كه همهء جوانبش باز است ، و در هر گوشه‌اش اتاقها و صندوقخانه‌هايى بنا گرديده و