ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1454
سفرنامه شاردن ( فارسى )
هر يك چنين بناها برپا داشتهاند . اين بناها دو طبقهاند . طبقهء پايين مشتمل بر تالار و چند اتاق و چند صندوقخانهء دور آنست ، و طبقهء بالا چند اتاق كوچكتر ، چند صندوقخانه ، و چند ايوانچه دارد . اين بنا چنان تو در تو ساخته شده كه لابيرنت را مانند است . من يكى از آنها را كه مزيّن به انواع وسايل و اوانى و اثاثه مناسب خوشگذرانى بود ديدهام ، نهاليها روى فرشهاى گرانبهايى گسترده شده كه زير آنها به منظور حفاظتشان نمدهاى ضخيمى گستردهاند . اين جامه خوابها عرض تمام محلى را كه در آن گسترده شدهاند در بر گرفتهاند . جز آن قسمت اتاقها كه از چوبهاى عطرآگين ساخته شده ، و روزنهء سقفها ، تمام ديوارهاى تالارها و اتاقها و جاهاى ديگر همه با نقشهاى زيبا و ديدهنواز زراندود و لاجوردين زينت يافته و اشعار و جملات دلاويز نغز و كوتاهى كه جابهجا بر لوحههايى زرين و لاجوردين نقش شده داراى مضامين مختلف بعضى دربارهء عشق ، و برخى راجع به اخلاق مىباشند . در يكى از كاخها عمارتى سه طبقه بر روى ستونهاى چوبى زرين ساخته شده كه مىتوان آن را غار ناميد . زيرا آب در همهء طبقات عمارت در جويهاى باريك جريان دارد ، و به صورت آبشارى از اتاقى به اتاق ديگر فرو مىريزد ، چنانكه اگر كسى به هر يك اين اتاقها درآيد مىپندارد كه در چهار جانبش آب جريان دارد . آب را با ماشين از چاهى كه در آن نزديكى است وسيلهء لولهاى به بالا انتقال مىدهند . آن سوتر اين عمارتهاى مجلّل بناى بزرگ ديگرى ميان سى بناى كوچكتر ساخته شده . تمام اين بناها در يك رديفند . همه دو طبقهاند و هر كدام داراى دو اتاق ، يك صندوقخانه و يك ايوان مىباشد . ايوانها ده گام درازا و چهارگام عمق دارند . شمال و جنوب اين بناها باغ است و به دو سو گشوده مىشود تا در همه فصلها استفاده كردن از آنها مطبوع باشد . در اين عمارت شاه و سوگليهايش با بيست زن ديگر كه همه مورد نظر و دلخواه وى مىباشند زندگى مىكنند . زنان ديگر در اتاقهايى كه در طول ديوار اين محوطه ساخته شده و همانند خوابگاههاى ديرها مىباشد ساكنند . زنان در طبقهء زير و خواجهها در طبقهء بالا مسكن دارند . مقدار اين بناها به صد و پنجاه تا صد و هشتاد مىرسد و در آنها هشتصد تا نهصد تن اقامت دارند . صد قدم دور از اين بناها ، آبدارخانهها ، آشپزخانهها ، گرمابهها ، انبارهاى گوناگون كه همه مورد احتياجند ساخته شده است ؛ و اين جمله وصف بناهاى نخستين محوطه است كه به شرح آمد .