ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1451
سفرنامه شاردن ( فارسى )
ديوارها تا نصف ارتفاع از سنگ مرمر سفيد منقش زرنگار ، و باقى از آينه و شيشههاى رنگارنگ پوشيده شده . ميان هر يك از صفههاى سه گانهء تالار حوضى از سنگ مرمر سفيد است . حوض صفّه اول به شكل مربع و به قطر ده پاست و دو حوض دو صفحه ديگر هشت ضلعى است . تخت شاه كه دوازده پا طول و هشت پا پهنا دارد در انتهاى صفّه چهارم قرار دارد . دو بخارى ديوارى در طرف راست ، دو بخارى ديوارى در جانب چپ تالار ساخته شده ، بالاى بخاريها نقاشيهاى مفصلى است كه بيشتر سطح ديوار را در برگرفته است . يكى از نقاشيها نشان دهنده ميدان جنگ شاه عباس بزرگ با ازبكهاست ، و دو نقاشى ديگر مجلس شادخوارى و بادهگسارى را مىنمايد . در نقاشيهاى ديگر صحنههاى شهوانى و عشرتجويى يا نقاشيهايى با لاجورد و طلا نموده شده . به هر روى سراسر ديوارها نقاشى است ، و جايى بدون نقش بر ديوارها وجود ندارد . دور تا دور بالاى تالار پردههاى كلفت دورويه از پارچههاى منقش زرتار تا هشت پا مانده به كف آويخته شده ، و اين پردهها مانع تابيدن حرارت آفتاب به درون تالار است . از اين رو همواره هواى داخل ملايم و مطبوع است ، و بهطور كلى باشكوهتر و مجللتر از بار عامهايى كه در دربار ايران تشكيل مىشود ، در هيچ كشور نمىتوان ديد . تخت شاه همانند تختخواب كوچكى است كه به راحتى مىتواند روى آن بنشيند . در آن چهار بالش بزرگ مرواريد دوزى و جواهرنشان جاى دارد . گروهى از خواجههاى سفيد پوست تازه جوان كه همه آيت زيبايى مىباشند گرد وى به صورت هلال بر پاى ايستادهاند ، و چهار يا پنج خواجه بزرگتر پشت سرش ايستاده و سلاح وى را كه برّان و جواهرنشان است در دست دارند . بزرگترين جاهمندان دربار در صفهاى كه تخت شاه در آنست حضور دارند . بزرگانى كه مقامشان اندكى پايينتر است در صفّهء دوم ، و بزرگانى كه هنوز جوانند با كسانى كه هنوز اجازهء حضور در جلسه را ندارند با افراد دستهء نوازندگان موسيقى در صفّهء فرودين مىايستند . صاحب منصبانى كه وظايفى بر عهده دارند در باغ به فاصله چند قدمى جايگاه مخصوص برابر شاه ايستادهاند . در همين محوطه كه اين تالار مجلل ساخته شده دو تالار ديگر نيز هست . يكى از آن دو ، داراى پنج صفهء هشت ضلعى است كه به هم راه دارند و هر كدام به چهار ستون زراندود زيبا متكى است ، و در ميان تالار حوضى ساخته شده است . تالار ديگر چهارگوشه است و چند اتاق و چند صندوقخانه دارد . در كاخ سلطنتى جز اين عمارت دو ساختمان بزرگ ديگر همانند اين بنا وجود دارد