خنكى و لطافت فرح بخش و دلخواهى مىبخشد ، مردم چندان كه بتوانند آب را در جويها روان ، و در آبدانها نگهدارى مىكنند . گرداگرد اين ساختمانهاى رفيع باشكوه تيرها و چوب بستهاى بلندى كه ارتفاعشان تا بام بنا مىرسد براى نصب و نگهدارى چراغهاى كوچكى از جنس سفال تعبيه شده است . اين چراغها به هنگام فرا رسيدن عيدها و جشنهاى بزرگ و تشكيل مجالس رسمى روشن مىشود . نماى كلّيه عماراتى كه رو به ميدان دارند نيز از بالا تا پايين بدين چراغها آراسته است . چنان كه به طور متوسط هر طاقى يكصد و بيست چراغ دارد . اين چراغها همه چندان كوچكند كه بدون دقت به چشم نمىآيند ؛ اما وقتى همه روشن شوند به صورت جالب و خيره كننده‌اى نور مىپراكنند . زيرا شمار اين چراغها از پنجاه هزار درمىگذرد . شاه عباس بزرگ فتنه و دلباختهء مجالس چراغانى بود ، و به هر مناسبت به تشكيل شدن آنها فرمان مىداد . چنان كه پيترودلاواله PietrodellaValle در كتاب خود « 1 » به اين موضوع اشاره كرده است . اما جانشينش شاه صفى اول به تشكيل دادن چنين جشنها شوق زياد نداشت . دو پادشاه بعد از او يعنى شاه عباس دوم و سليمان سوم نيز بدين كار بىعلاقه بودند و جز در مواقع پذيرايى سفيران كشورهاى بزرگ به چراغانى توجه نداشتند ، و من شاهد بودم وقتى سفير هندوستان وارد ايران شد و در هيركانى به حضور شاه رسيد به مناسبت ورودش جشن بزرگى آراستند ، و چراغانى مفصلى ترتيب دادند . در طول دو طرف در كاخ به فاصلهء صد و ده قدم از هر سو طارمى چوبى منقشى نصب شده كه در فضاى محصور بين آن و كاخ ، در آن صد و ده توپ چدنى كه رنگ سبز بر آنها زده‌اند به رديف تعبيه كرده‌اند . بيشتر اين توپها صحرايى و كوچكند . اما دو تا از آنها كه نزديك در كاخ نصب شده‌اند و خمپاره‌انداز مىباشند چندان بزرگند كه ايرانيان آنها را شتر مىنامند . اين توپها كه با مهارت روى پايه‌هاشان نصب شده‌اند همه علامت سلاح ارتش اسپانيا را دارند ، و از جمله غنائمى هستند كه پس از فتح جزيرهء هرموز نصيب ايرانيان شده است . در جريان اين پيروزى چندان توپ به دست ايرانيان افتاد كه به بعضى از شهرها نيز منتقل كردند .

--> ( 1 ) پنجمين نامه از اصفهان مندرج در صفحه 235 مجلد پنجم سفرهايش .