فصل هشتم رياضيّات ايرانيان رياضيات را علم رياضى مىگويند . زيرا علمى است كه تحصيل آن مستلزم جهد و كوشش بسيار مىباشد . مردمان مشرق زمين بتخصيص تازيان در زمانهاى گذشته در توسعه و تكميل اين دانش رنج بسيار متحمل شده‌اند . پيشرفت زيادى در اين زمينه نصيبشان شده و توجّه آنان بدين علم بسى بيشتر از فلسفه بوده است . بزرگ‌ترين رياضى دانان ايران در زمان قديم خواجه نصير الدين است كه پيش از اين به احوال و آثارش اشاره كرده‌ام . اين دانشمند عالى مقام در رشته‌هاى مختلف علم رياضى تحقيقات عالمانه كرده ، از جمله در المجسطى بطلميوس كه آن را موافق ذوق و سليقهء خود تلخيص نموده ، دربارهء اصول اقليدس مطالعات زياد كرده ، و نظرات كامل‌تر و روشن‌ترى ارائه داده ، و بر مجموع قضاياى هندسى بسى افزوده است . بيشتر كاميابى وى در قضيّهء عروس مشهود است كه قريب سى صورت تازه بر آنچه بوده اضافه كرده است . ايرانيان اين قضيه را شكل العروس مىنامند كه روى عروس نام ديگر آنست ، و به اعتقاد آنان اين نام از آن يافته كه همچنان كه پيوند زناشويى وسيلهء افزايش جمعيّت و فوائد ديگر است قضيّه عروس اقليدس در اثبات بسيارى از قضايا به كار مىرود . به اعتقاد بسيارى پيتاگور ( Pythagore ) كه به تلفظ آنان فيثاغورث ناميده مىشود مبتكر قضيّهء عروس است . ايرانيان به هر يك از قضاياى منسوب به اقليدس نام خاصى داده‌اند . مثلا به قضيّهء چهل و هشتم كه پس از قضيهء عروس آمده و