و هفده ان « 1 » ( Aune ) و نيم ماهوت خريد از قرارانى چهار روپيه و يك ربع كه هم ارز شش ليور و دو سو و شش دينار است . براى تعيين بهاى صد و هفده ان ماهوت بدين سان حساب مىكنند : صد ان به قرار هر انى چهار روپيه و ربع روپيه مىشود چهار صد و بيست و پنج روپيه ، و پس از اين كه چهار صد و بيست و پنج را نوشتند چنين ادامه مىدهند . ده ان از قرار هر ان چهار روپيه و يك ربع روپيه مىشود چهل و دو روپيه و نيم ، و اين مبلغ را نيز زير چهار صد و بيست و پنج مىنويسند . سپس به همين ترتيب بهاى پنج ان ، دو ان و نيم ان آن را حساب مىكنند و همه را زير هم مىنويسند و در آخر با هم جمع مىكنند و عمل تفريق و تقسيم را هم همين گونه انجام مىدهند . و مانند ايرانيان قاعده سه را نمىدانند . بارى چون اين روش محاسبه بانيان كوتاه و قابل اطمينان است ، مورد عمل آنان و كليهء ديگر كسانى كه تمام نيروى جسمى و فكرى خود را صرف بازرگانى مىكنند ، مىباشد . از روى ديگر چون در امر محاسبات غالبا با هم تشريك مساعى مىكنند ، براى مزيد اطمينان هر سه يا چهار نفر به رسيدگى حساب واحدى مىپردازند . كسان ديگر پيش از حصول نتيجه متوجّه چگونگى عمل كردنشان مىشوند ، و در آخر به نشان تحسين مىگويند : چه حسابگران زيرك و ماهرى ! و من صداى تمجيد و آفرين بسيارى اروپاييان را از طرز عمل اينان بارها شنيده‌ام ، و تحسين آميخته به شگفتى اينان از اين روست كه به ماهيّت صنعتگرى بانيان وقوف ندارند ، و از سر زود باورى و عدم معرفت ايشان را در حسابگرى بر روش خودشان ترجيح مىنهند . با وجود اين ، انكار نمىتوان كرد كه بانيان در كار بازرگانى به كمال اهليت و استعدادند چون حافظه‌شان قوى است ، دقايق امور را به خاطر مىسپارند و هرگز اشتباه نمىكنند . امّا اين همه ناشى از دلبستگى و تمايل شديد ايشان به كار بازرگانى است ، و گرنه در مجموع نه از اروپاييان هوشمندترند و نه روشى كه ايشان تعقيب مىكنند بر صنعتگرى ما برترى دارد . من در هند و ايران بسيار باربابزرگان و جاه‌مندان ، بازرگانان ، و افراد طبقات ديگر بىميانجى و حضور مترجم گفتگو ، و با برخى از آنان معامله كرده‌ام ، و بدين

--> ( 1 ) - هر ان 178 / 1 متر است .