ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
970
سفرنامه شاردن ( فارسى )
معادل 790 مىباشد كه در اين سال دمشق به تصرّف تيمور درآمده است . « 1 » نمونهء ديگر جمله ايست كه بر روى سكهاى كه به مناسبت جلوس خواندگار روم به تخت پادشاهى زده شده نقش گرديده است . اين خليفه كه در اواخر سدهء گذشته از سلطنت خلع شده محمّد نام داشت ، و پسر ابراهيم بود ، و نقش سكه چنين بود . نور محمد ابراهيم اونگدور كه معنيش محمد روشنى ابراهيم است ، و در آن به حضرت محمد پيغمبر كه از اخلاف حضرت ابراهيم بوده اشارت رفته است ، و آخرين كلمهء منقوش بر سكه ماده تاريخ جلوس سلطان محمد به تخت سلطنت است . زنان ساحرهاى كه پدران ما آنان را ربو ( Rebus ) خواندهاند به همين گونه تاريخ جلوس و پادشاهى سلاطين روم ، همچنين سال ظهور حضرت عيسى مسيح را معين كردهاند . روش تخمين و حسابگرى ايرانيان بسيار مفصل و پيچيده و طولانى و پر زحمت است . آنان قواعد محاسبهء ما را كه بسيار ساده و آسان است نمىدانند و با قاعده عمل سه و عمل بالاجتماع كمترين آشنايى ندارند . در محاسبات اخترشناسى از اصول قواعد شصتى كه آن را جدول ستين مىنامند استفاده مىكنند و چنان به اين جدول وابستگى دارند كه اگر پيوسته در اختيار و پيش نظرشان نباشد هيچ گونه حسابگرى نمىتوانند . آنان مثل ما كه اين جدول را در مثلث يا ذوذنقهاى كوتاه و خلاصه كردهايم نكردهاند ، بلكه به صورت جدولهايى پيچيده و پرتكلّف و مبهم روى كاغذ منتقل نمودهاند ، و چون براى ضرب و تقسيم ، همچنين افزايش و كاهش از وسيلهء ديگرى استفاده نمىكنند همواره مستغرق اطناب و زحمت مىشوند و اگر اتفاقا بر اثر عدم دقت و آسانگيرى يا عيبناكى و نقص جدول دچار اشتباهى مختصر شوند همهء زحمتشان تباه مىشود و بايد حسابگرى را از سر بگيرند . دگر بار تكرار مىكنم آنان قاعدهء سه را ندارند و نمىدانند و به جاى اين كه در حلّ امور علمى و بازرگانى از اين شيوهء آسان و عملى به سرعت استفاده كنند متوسّل به جدول ستين مىشوند .
--> ( 1 ) - « خراب دمشق خراب » دوازده حرف دارد نه يازده حرف ، ثانيا دمشق در ماه جمادى الثانى 803 هجرى قمرى برابر 779 خورشيدى و 401 / ميلادى به تصرّف تيمور درآمده است و « خراب دمشق خراب » به حساب حروف ابجد 2050 مىشود نه 790 ؛ بنابراين « خراب » ماده تاريخ است - 803 - نه خراب دمشق خراب .