مىنمايند كه كاغذ زير قلم به گردش درآمده است ، و در چنين لحظات است كه مىتوانند هنرنمايى خويش را در ريزه كاريهاى هنر خود به منصّهء ظهور رسانند ، يعنى آن جا كه بايد ريز و دگر جا درشت بنويسند . كاتبان ايرانى صفحات مكتوبات خود را با جداولى از خطوط رنگين و زرين مىآرايند . شمارهء اين خطوط موازى گاه از دوازده درمىگذرد ، و به تناوب ، فاصله‌شان از يكدگر بيشتر ، و گاه درشت‌تر مىشود . گاه نيز حاشيه‌ها و سر فصلها را كه با خطوط درشت‌تر است با نقشهايى به شيوه مينياتور زينت مىدهند همچنان كه در زمانهاى قديم ما فرانسويان نيز كتب خطى خود را با نقوش زيبا مىآراستيم . ما اروپاييان از چپ به راست مىنويسيم ، امّا ايرانيان ، اعراب ، و بيشتر ملل آسيايى تا حدود سند از روزگاران قديم ، و در زمان حاضر از راست به چپ مىنويسند و بر اين اعتقادند كه شيوهء نگارش آنها درست و روش ما نادرست است چنان كه در اين بيت آمده است : فلك كج روتر است از خطّ ترسا * مرا دارد مسلسل راهب آسا ما اروپاييان نامه‌هاى خود را با خطوط راست مىنويسيم امّا ايرانيان چنين نمىكنند . سطرها را منحنى و به صورت نيم دايره مىنويسند و بعد از اين كه متن صفحه پايان يافت باقى مطلب را در حاشيه كه در طرف راست است به همان صورت مورّب مىنويسند . امّا كتاب را مخصوصا اگر بزرگ باشد مثل ما با خطوط راست مىنويسند . نامه‌هاى ايرانى از نظر كتابت و نقش و آرايش بسيار جالب و ديدنى است درست بر خلاف مكاتيب ما كه هيچ لطف و زيبايى ندارد . در ايران با اين كه بهاى كتابهاى خطى نسبت به كتب چاپى ما زياد است هم به قدر كفايت وجود دارد و هم قيمتش گران نيست امّا آثار مصنفان به ندرت به دست مىآيد از اين رو خواستار بايد نوشتن آن را به نسخه برداران سفارش بدهد . براى وصول به مقصود نخست بايد به قدر لازم كاغذ به دست بياورند سپس دربارهء حق كتابت با كاتب به گفتگو بپردازند . مزد نوشتن را بر مبناى هزار بيت حساب مىكنند . هر بيت يا هر فرد دو مصراع و در حدود پنجاه حرف دارد . بنابراين محاسبه هزار بيت مشتمل بر پنجاه هزار حرف است و مزد خوش خطترين كتابت هزار بيت چهار عباسى معادل سه ليور و ده سوى ماست ؛ ولى اين مبلغى نسبة سنگين است ، و كمتر كسى به اداى آن تن درمىدهد ، و مزد عادى كتابت هزار بيت فقط بيست و هفت سوست ، و