مىكنند . نى اين قلمها در دورق ( Daurac ) مىرويد ، و آن جايى است در ساحل خليج فارس كنار مرداب بزرگى كه در مصب رود حله ( Helle ) واقع است . در محلى كه يكى از شعبه‌هاى رود دجله و يكى از شعبه‌هاى رود فرات به هم مىپيوندند . اين نىها را در اواخر ماه اسفند و اوايل ماه فروردين مىچينند ، دسته دسته به هم مىبندند و شش ماه زير توده‌اى از پهن مىگذارند تا سخت و براق شود ، و به رنگى آميخته از زردى و سياهى درآيد . نظير اين نى در هيچ سرزمينى نمىرويد ، و نىهاى هند نه به اين استحكام است و نه رنگى بدين قشنگى دارد . نى دورق را كه بهترين قلمها از آن مىسازند به سر تا سر مشرق زمين مىبرند . ايرانيان همانند ديگر كشورهاى مشرق زمين چاپخانه ندارند و بدين صنعت سودمند توجّه نمىكنند . مىگويند چون هواى ايران خشك مىباشد نه تنها كاغذ شكننده و كم دوام مىگردد بل كه استفاده از چاپخانه را سخت دشوار مىسازد . از اين رو به نوشتن و داشتن نسخه‌هاى خطى خرسندند ، و چون به طبع دوستدار دانش مىباشند هنر كتابت و نسخه نويسى ترقى بسيار يافته ، و در شمار هنرهاى زيبا درآمده است . ايرانيان هشت گونه خط دارند ، و در اين فن از اعراب كه معلّمان آنان به شمار مىآيند و بيش از هفت نوع خط ندارند پيشى گرفته‌اند . نسخ كه رسم الخط قرآن و كتب مذهبى و كتابهاى عربى است نخستين نوع خطّ ايرانيان است . دو ديگر « تعليق » ناميده مىشود كه چون همه باسوادان بدان رسم الخط مىنويسند مىتوان خطّ متداول و معمول ايرانيان شمرد . سوّم نستعليق كه از اختلاط رسم الخط عربى و فارسى مرسوم ايرانيان پديد آمده كتابها را بدين رسم الخط مىنويسند . چهارم خطّ شكسته كه به معنى از هم گسيخته است ، و مخصوص نوشتن دفاتر ثبت ، محاسبات مالى ، دفاتر خريد و فروخت ، ثبت امور تجارى مىباشد . پنجم سياه قلم كه اختصاص به نوشتن نامه‌هاى فورى دارد . ششم ثلث كه خطى ظريف و ريز است . هفتم خطّ كبار كه درشت است ، و خاصّ فرمانهاى پادشاه و احكام و اسناد دربار و دستورهاى وزيران است كه به مهر ايشان مزين مىشود . ايرانيان در زمانهاى قديم به خطّ كوفى كه قديم‌ترين قرآنها بدان خط نوشته شده كتابت مىكردند . هنوز هم كتابهايى كه بدين خط نوشته شده ديده مىشود ، و من چند مجلّد آنها را ديده‌ام ؛ و چون در سده‌هاى نخستين ظهور اسلام رسم بر اين