اين سخن كرده‌ام ، و بر آنچه گفته‌ام مىافزايم كه در ميان اعراب و ايرانيان هفت گونه خط متفاوت بدين شرح وجود دارد : نسخ كه از لفظ يونانى نيه كرواس ( Niaicrois ) به معنى زيبا اشتقاق يافته ، تعليق - صدف مرواريد - كه رسم الخط مدارس و مكاتب است ، ديوانى كه خط تحرير عملى است ، قرمطى كه نوعى خطّ رمز است ، ثلث ، ريحانى ، كه از نام مؤلفى كه شاعر معروفى بوده اشتقاق يافته ، ياقوتى كه آن نيز از نام مؤلفى گرفته شده است . « 1 » تازه جوانان پس از طىّ آموزش مكتب به كلّژ مىروند كه آن را مدرسه مىنامند . مدرسه در عرف نام آموزشگاه علوم دينى است ، و بعيد نيست اين اسم از كلمه ميسدراسكوت ( Misdraschot ) عبرى گرفته شده باشد كه در آن زبان به معنى آموزشگاهى است كه در آن علم شريعت و احكام پيغمبران مىآموزند و مىتوان آن را با مجالس وعظ و خطابت برابر دانست . معلّم مدرسه اصطلاحا مدرّس ناميده مىشود . اين كلمه با مدرسه از يك ريشه است . مدرّس گاهى يك يا دو معاون دارد كه وى را در كار تدريس و تعليم يارى مىكنند . گاه نيز اين وظيفهء خطير را تنها انجام مىدهد . او خواه تنها و خواه به يارى معاونش ، به همه طالبان علم حوزهء درس خود ، اعم از آنان كه در مدرسه ساكنند ، يا در بيرون مسكن دارند درس مىدهد . همهء مدارس ايران درآمد دارند ( از محل موقوفات يا نذورات و اعانات ) و عايدات برخى از مدارس زياد و درخور توجّه است . مدرسه‌هاى بزرگ افزون بر پنجاه تا شصت بناى مسكونى دارد كه هر كدام غالبا مشتمل بر دو اتاق و يك راهروست . اين حجره‌ها بدون اثاثه و لوازم زندگى به طلّاب تحويل مىشود ، و هر كس بايد حجره‌اى را كه در اختيارش نهاده‌اند بنا به سليقه و امكاناتى كه در دست دارد براى زندگى كردن در آن آماده كند . متصدّى مدارسى كه درآمدشان زياد است هر روز به هر نفر از طلاب بيست سو مىدهد . آنان اين مبلغ را به دلخواه خود مصرف مىكنند . زيرا طلبه‌ها هم خرج نيستند و با هم به سر نمىبرند . برخى از مدارس به سبب قلّت درآمد قادر نيست به هر يك از طلبه‌ها در روز بيش از يك سو بدهد . با اين وجود

--> ( 1 ) - توضيحات شاردن دربارهء خط آشفته و نارساست ، و براى دستيابى به اطلاعات درست‌تر و دقيق‌تر بايد به كتابهاى جامعى كه در اين زمينه نوشته شده مراجعه كرد .