ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

929

سفرنامه شاردن ( فارسى )

تأليف دانشور دوّم شرح تجريد ، و آثار غياث الدين جمشيد از تأليفات آن دو مهم‌تر و از جمله شامل تشريح و تصحيح جداولى است كه خواجه دربارهء حركات متوسط ستارگان نوشته است . چنان كه پيش از اين نيز به اختصار اشاره شد قبل از اصلاح خواجه غياث الدين اين جدولها نسبت به حركات سماوى مطابقت زياد نداشت . دانش و كوشش وى آن را به اصلاح آورد . جدولهاى تنظيمى غياث الدين زيج پادشاهى خاقانى ناميده مىشود كه به مفهوم جداول پادشاه در حركات متوسط كواكب مىباشد ، و اخترگران ايرانى از آن سود بسيار مىجويند . ايرانيان در همين رشته از دانش يعنى علم نجوم داراى زيج ديگرى به نام زيج ايلخانى نيز مىباشند و از آن اين زيج بدين نام ناميده شده كه به ايلخان پادشاه تاتار تقديم گرديده . اين نيز گفتنى است كه جدولهاى ابن كثير و زيج خوارزمشاهى ، و شمار بسيارى ديگر از جدولها ، همواره مورد توجّه بوده ، و اصولا چون دانشمندان مشرق زمين به دانش اخترگرى دلبستگى و شوق بسيار داشته‌اند در اين زمينه پيشرفت كلى كرده‌اند ، و آثار گرانقدر و معتبرى در وجود آورده‌اند . درخور يادآورى است كه از شش قرن پيش سرزمين ميان دو رود جيحون و سيحون كه من تاتارستان شرقى كوچك مىنامم خاستگاه و پرورشگاه عدهء بسيارى از مشاهير ستاره‌شناسان بوده ، و به اعتقاد من يكى از دلايل حصول اين امر صفاى هوا و تابناكى فضاى آن منطقه بوده كه كار تحقيق را بر دانش پژوهان اخترگر آسان مىكرده است . يكى ديگر از دانشمندان طراز اوّل ايران ابن سينا يعنى پسر سيناست ، و سينا نام دودمانى است كه وى از آن برخاسته است ، و بايد دانست كه شيوه و آيين دانشوران مسلمان بر اين است كه خود را به خانواده‌اى كه در آن در وجود آمده‌اند منسوب مىدارند . چنان كه ياد شد وى در شمار بزرگ‌ترين دانشمندان عالم اسلام است . در بسيارى از علوم تبحر داشته ، و به كمال دانش رسيده است ، مخصوصا در رشته‌هاى فلسفه ، پزشكى و تنجيم آثار گرانبهايى از او به جا مانده است ، و در مقام تجليل دانش وى و اشاره به كثرت آثار گرانبهايش مىگويند به شمار ساليان عمرش كتب مهم تأليف و تصنيف كرده است ، و با توجّه به اين كه عمر نسبة دراز داشته