در زمان پادشاهى اردشير بابكان ساخته شده ، و بيست هزار خانه داشته است . و چون هم اكنون اطلال تا بيش از يك ميل بيرون شهرك مشاهده مىشود ، اين قول درست مىنمايد . تيمورلنگ هنگامى كه با سپاهيانش از آن‌جا مىگذشت به سببى نامعلوم براى نخستين بار زرقان را ويران كرد ، اما هم او هنگامى كه از تركيه بازمىگشت وقتى آگاه شد اين شهرك دانشمندان نامورى در دامان خود پرورده و از زمانهاى دور كانون و گهوارهء دانش و هنر بوده قسمتى از آن را بازسازى كرد . و اين واقعه را مورخان به تأكيد تمام ياد كرده‌اند . تاتارها و تركهايى كه پس از تيمور به ايران تاخته‌اند اين شهرك را بارها مورد هجوم قرار داده ، آن را ويران ، و مردمانش را قتل عام كرده‌اند ، و از اوايل قرن جارى است كه نوسازى زرقان آغاز شده است . روز ششم گذرگاه ما از زيباترين و فرح‌بخش‌ترين دشتها بود . راه مستقيم و صاف و هموار بود . ايلخيهاى پادشاه و اعيان و اشراف در آن دشت سرسبز و خرّم مىچريدند . جويهاى آب از چشمه‌ها روان بود و كشتزارها را شاداب مىكرد . چندان ديه و آبادى در پى هم بود كه به شمار درنمىآمد . باغها و بوستانها به هم در پيوسته بودند . پس از پنج فرسنگ راه‌پيمايى در كاروانسراى بزرگى به نام قرق‌بولاق ) Querq Boulaq ( فرود آمديم . دورى اين كاروانسرا تا سلطانيه بيش از برد يك تير توپ نبود . سلطانيه در دامنهء كوهى واقع است . منظره‌اش از دور چنان زيبا و باشكوه جلوه مىكند كه آدمى دلباختهء تماشايش مىشود . امّا وقتى پا در آن مىنهيم از آنهمه آبادانى و قشنگى نشان بسيارى نمىبينيم . سلطانيّه سه هزار خانه دارد ، و داراى چندين عمارت رفيع و عظيم عمومى است . مردم مىگويند وسعت شهر در روزگاران گذشته ، مخصوصا در طرف مغرب خيلى بيشتر از زمان حاضر بوده و تا نيم فرسنگ جلوتر باغ و خانه وجود داشته است ، خرابه‌هاى كليساها ، مساجد ، برجها ، باروها در طرف مغرب ، مؤيّد اين گفته است . افزون بر اين در نوشته‌هاى مورّخان و محققان ايرانى آمده است كه اين شهر در زمانهاى گذشته بسيار وسيع و مهم ، و روزگارانى پايتخت بوده است ؛ و در كمتر شهرى اين همه ويرانى كه بيانگر عظمت دوران آبادانى آن بوده ديده مىشود . در سلطانيه همه چيز مخصوصا موادّ خوراكى فراوان و ارزان است . هوايش گرچه متغير است مطبوع است . شبها و صبحها و هنگام غروب هوا به سردى مىگرايد ، اما روزها گرم مىشود . عرض جغرافيايش 36 درجه و 18