چهارصد سال پيش زمان پادشاهى غازان‌خان عرض آن از شمال به جنوب از كوه كوچك عين على تا كوه مقابل آن به نام چوران‌داغ ) Tchurandog ( واقع در جنوب گسترش يافت ؛ و طولش از مشرق به مغرب از رود آجى تا آبادى بانينج ) Baninge ( در دو فرسنگى تبريز درگذشت ، و جمعيّتش آن‌قدر زياد بود كه بر اثر شيوع بيمارى طاعون در يك محلهء شهر بيش از چهل هزار تن جان باختند و محلّات ديگر شهر از ظهور بيمارى و مردن آن خلق آگاه نشدند . در سال 696 هجرى برابر 1490 ميلادى پادشاهان صفوى كه از اخلاف شيخ صفى بودند ، و ايران را زير فرمان خود گرفته بودند مقّر حكومت خويش را از اردبيل وطن خود به تبريز منتقل كردند . پادشاه صفوى كه به سبب نزديك بودن تبريز به كشور عثمانى از موقع شهر و تثبيت سلطنت خود مطمئن نبود ، از اين جهت قزوين را به پايتختى برگزيد . دو سال پس از اين انتقال سلطان سليم پادشاه عثمانى در سال 1514 ميلادى بر تبريز مسلّط شد . در آن بسيار نماند و پس از استقرار پادگان بزرگى به عثمانى بازگشت ، امّا غنيمتهاى بسيار برگرفت به علاوه قريب سه هزار تن از صنعتگران و هنرمندان شهر را كه بيشتر آنان ارمنى بودند با خود به قسطنطنيّه برد و در آن‌جا مسكن داد . مدتى كوتاه پس از بازگشتن سليم به عثمانى ، مردم تبريز ناگاه به پا خاستند و با كمك عده‌اى از سپاهيان ايران بر پادگان تركان تاختند . همه را از دم تيغ گذراندند و بر شهر مسلّط شدند . سلطان سليم به شنيدن اين خبر خشمگين گشت و به بازگرفتن تبريز مصمّم شد ، ولى عمرش وفا نكرد ، امّا جانشينش شاه سليمان كبير ، ابراهيم پاشا سردارش را به گرفتن تبريز مأمور كرد . وى شهر را به تصرف خويش درآورد ، در آن قلعهء نظامى مستحكمى ساخت ؛ صد و پنجاه توپ در نقاط حساس قلعه نصب و چهار هزار تن از رشيدترين سربازان خود را در قلعه مستقر كرد و به نگهبانى شهر گماشت ، امّا هيچ‌يك اين تدابير سودمند نيفتاد ؛ دليرمردان تبريز پس از بازگشتن وى به كشورش بار ديگر ناگهان مردانه قيام كردند و شهر را به تصرّف خويش درآوردند . ابراهيم پاشا پس از سپرى شدن سه سال دگربار مأمور گرفتن تبريز و گرفتن انتقام از مردمان آن شد . وى در سال 955 هجرى مطابق 1584 ميلادى به صورتى وحشيانه بر تبريز مسلط شد ، و سربازانش را در غارت كردن شهرى بدان آبادانى آزاد گذاشت . آنان با آتش و آهن چندان كه مىتوانستند خرابيها به بار