و مجلل زياد ندارد ، اما آبادترين و بهترين بازارهاى آسيا در اين شهر مىباشد . طول و وسعت بازارهاى تبريز ، زيبايى و ظرافت و عظمت گنبدهايى كه روى بازارها را پوشانده ، جمعيّت كثيرى كه در اين بازارها رفت و آمد مىكنند ، دكانهايى كه انباشته از كالاهاى متنوع است بيانگر آبادانى و شكوه شهر مىباشند . قشنگ‌ترين و خوش‌نماترين بازارهاى تبريز بازاريست كه جايگاه خريد و فروخت مصنوعات گرانبها و انواع جواهر مىباشد . اين بازار قيصريّه نام دارد كه به معنى بازار شاهى است . اين بازار كه هشت گوشه و بسيار وسيع است حدود سال هشتصد و پنجاه هجرى به فرمان ازون حسن كه پايتختش تبريز بوده ، ساخته شده است . عمارات عمومى ديگر تبريز از نظر شكوه و عظمت و كثرت جمعيّت و زيادى رفت و آمد كمتر از بازار نيست ، در اين شهر سيصد كاروانسرا وجود دارد كه بعض آنها چندان وسيع است كه سيصد نفر مىتوانند در آن سكونت اختيار كنند . « 1 » قهوه‌خانه‌هايى كه در آن چاى مىنوشند و قليان مىكشند ، اماكنى كه مخصوص نوشيدن نوعى مشروب است كه از شيرهء خشخاش مىگيرند ، گرمابه‌ها و مسجدهاى عظيمى كه متناسب با ديگر بناهاى باشكوه ساخته شده‌اند در اين شهر فراوان است . تبريز دويست و پنجاه مسجد بزرگ دارد . من به وصف و شرح خصوصيات ساختمان اين مساجد نمىپردازم زيرا تقريبا مشابه عبادتگاههاى اصفهان ساخته شده ، و من در موقع مناسب به شرح آنها مىپردازم . مسجد عليشاه كاملا ويران شده ، اما مردم قسمت پايين آن را براى گزاردن نماز ، و منارهء بلندش را تعمير و ترميم كرده‌اند . كسانى كه از ايروان به تبريز سفر مىكنند نخستين اثرى كه پيش از وارد شدن به شهر مىبينند ، همين مناره است . خواجه عليشاه صدراعظم غازان‌خان در حدود چهارصد سال پيش اين مسجد را بنا نهاده است . غازان كه مركز و مقرّ پادشاهيش در تبريز بوده ، در همين شهر در گذشته ، و به خاك سپرده شده است . آرامگاه او در منارهء بزرگى كه به نام او منار غازان خان خوانده مىشود و اكنون خراب شده ديده مىشود . امير شيخ حسن ، سيصد و بيست و شش سال پيش مسجدى به نام استاد شاگرد ساخت كه اكنون نيمه ويران است . همهء سطوح درونى و برخى از سطوح بيرونى آن زرنگار بوده است .

--> ( 1 ) - پرويليت pere villitte كه در سال 1690 ميلادى - 1069 - خورشيدى از تبريز گذشته عده خانه‌ها و عده دكانها را پانزده هزار ، عده كاروانسراها را سيصد باب و جمعيت شهر را سيصد هزار نفر نوشته است .