اين نيز گفتنى است كه صدراعظم از اين دسيسه‌بازيها و فتنه‌انگيزيها كاملا آگاه ، و از عواقب پر خطر آن باخبر و بيمناك بود ، و از آن مىهراسيد كه در انجام شرف و آبرو و حيثيّت حتى زندگيش بر باد رود . از شدّت وحشت و آشفتگى خاطر چنان بىخويشتن شده بود كه بىاختيار ريشهايش را مىكند ، و بسى بر نيامد كه به بيمارى طپش قلب دچار شد و پزشكان براى تسكين خاطر دردمندش وى را به نوشيدن شراب ناچار كردند . وى هر روز قدرى شراب مىنوشيد و بدين گونه اندكى آرامش مىيافت . هنگامى كه خبر تسليم شدن سپاهيان كاندى به گوش امپراتور رسيد نخست اين بشارت وجدآفرين را باور نكرد ، اما وقتى اين مژده به تواتر پيوست شاه از شدّت شادى آرام گرفتن نمىتوانست . او و درباريان چند بار فرياد كشيدند كه از لطف پروردگار سرانجام دشمن در برابر ما به زانو درآمد . خلق عثمانى و دربار پيروزى در جنگ كاندى را غلبهء مسلمانان بر مسيحيان در شمار آوردند زيرا در ميان مدافعان از همهء كشورهاى اروپايى داوطلبانى حضور داشتند . محاصرهء اين جزيره سه ماه مدت گرفته بود ، و چنان‌كه ياد شد سربازان عثمانى براى گشودن آن متحمل تلفات و ضايعات و خسارات زياد شده بودند . مهم‌ترين و مؤثرترين مقدماتى كه صدراعظم براى پيشبرد اين جنگ فراهم آورده بود انتخاب پيشكار خود به سمت وزير دارايى بود . صدراعظم به صداقت و صميميت اين فرد لايق و استواركار وقوف تمام داشت ، و مىدانست كه در راه برآوردن آرمانهاى وى از باختن جان پروا ندارد . اين وزير دارايى كاردان و دورانديش كليّهء ادوات و لوازمى را كه سربازان براى ادامهء جنگ و تأمين رفاه خويش به كار داشتند آماده كرده بود . به يمن مواظبت اين وزير فعّال و چاره‌انديش همه گونه پوشاك و مواد خوراكى در سراسر اردوگاه به حدّ وفور يافته مىشد ، چنان كه بهاى يك گوسفند فربه از يك اكو بيشتر نبود . در گزارشى كه اين وزير دارايى دربارهء مخارج فوق‌العاده و پيش‌بينى نشده به ديوان داده بود درج شده بود كه در طى مدت سه سالى كه محاصره كاندى ادامه داشته براى ترغيب سربازان اروپايى به فرار از جزيره و تشجيع و تحريض جنگاوران مسلمان ، هفتصد هزار اكو پرداخته شده است ؛ و نيز براى هر سر سرباز اروپايى هفت فرانك و نيم پاداش داده شده است . در اين گزارش ذكر شده بود كه براى تصرف جزيره كاندى در مجموع قريب صد هزار گلولهء توپ شليك شده و طىّ جريان اين