ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
66
سفرنامه شاردن ( فارسى )
مقدس به كوردليهها در قرارداد او گنجانده شود نه تنها نمىپذيرند بل كه اصولا از ادامهء مذاكره دربارهء تجديد قرارداد كاپيتولاسيون سرباز مىزنند ؛ و ما در پاسخ به او گفتيم : اگر شما دستور قاطع و محكمى براى پس گرفتن اماكن مقدس داريد ، و از سوى ديگر مطمئن هستيد كه باب عالى اين پيشنهاد را نمىپذيرد ، شايسته و مصلحت آنست كه اساسا مذاكره دربارهء تجديد قرارداد كاپيتولاسيون را معوق بگذاريد . اگر صدراعظم به منظور ترضيهء خاطر شما پيشنهاد استرداد امكنهء مقدس را پذيرفت و باب مذاكره را گشود ، چه بهتر از آنكه موانع از ميان برداشته مىشود و مذاكره ادامه مىيابد ؛ و اگر كار به ترك مذاكره و قطع رابطه ميان فرانسه و عثمانى انجاميد دريغ نيست ، چه اين پيشامد در عالم مسيحيّت موجب اعتبار و سربلندى امپراتور فرانسه خواهد بود ، و اين ندا در سراسر اروپا طنين خواهد افگند كه لويى چهاردهم به منظور حمايت از آيين مسيح مناسبات خود را با امپراتورى عظيم عثمانى قطع كرده است . اين دو شخصيت روحانى با حرارت و تعصبى وصفناپذير كه اختصاص به روحانيان اسپانيولى دارد معتقدات خود ، و آنچه را در اين ماجرا گذشته بود براى من بيان مىكردند . آنان به جدّ بر اين باور بودند كه شايستهترين اقدام ، و افتخارآفرينتر از همهء كارها اين بود كه دولت فرانسه به منظور پيشبرد اين هدف مقدس و عالى ، يعنى باز پس گرفتن همين پنج شش كليسا و معبد مختصر با عثمانى بجنگد تا دگربار مسيحيان كه رعايا و فرمانبران راستين امپراتورند خداوند اين بقاع متبرك شوند ، و كليد آنها را به حمايل خود بياويزند . مسيو نوانتل آگاه شد كه امپراتور عثمانى و صدر اعظمش نيمهء ماه مه به لهستان سفر مىكنند . چون مذاكراتش دربارهء قرارداد به نتيجه نينجاميده بود با شتاب تمام نزد رئيس الكتاب - مهردار سلطنتى - رفت ، و طى سه جلسه مذاكره ، 26 ماه مه با مواد قرارداد به شرح زير موافقت شد : 1 - دولت فرانسه از اين پس فقط سه درصد حقّ بازرگانى به عثمانى مىپردازد . 2 - امپراتورى عثمانى راه درياى احمر را به روى بازرگانان فرانسوى براى تجارت با هند مىگشايد ، و هنگام عبور كاروانها يا كشتيهاى حامل كالاهاى بازرگانى فرانسوى فقط پنج درصد حق ترانزيت مطالبه مىكند . 3 - كاپوسنهاى فرانسوى مجاز خواهند بود كليساى سن ژرژرا كه بر اثر