ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

57

سفرنامه شاردن ( فارسى )

به قسطنطنيه بازگشت ، و نتيجهء اقدامات خود را در باب عالى ، و جريان ملاقاتش را با صدراعظم عثمانى مفصلا به فرانسه گزارش داد . مسؤولان دربار پاريس از مطالعهء دقيق گزارش مسيو نوانتل چنين استنباط كردند كه صدراعظم او و فرانسويان را به سخره گرفته است ، و پس از شور زياد به اين نتيجه رسيدند كه يا بايد قاطعانه و با خشونت با دربار عثمانى رفتار ، و با آن قطع رابطه كرد ، و يا شكيبا و خويشتندار بود ، و كج‌دار و مريز ، و با مدارا و آهستگى با آنان معاملهء به مثل كرد . و چون اخذ تصميم در اين مهم ، بىتأمّل و مآل‌انديشى كافى جايز نبود به مسيو دواپد ( m . d , oppede ) استاندار پرونس توصيه كردند همهء بازرگانانى را كه در كار داد و ستد با مشرق زمين دست داشتند ، و كسانى را كه به مسائل مربوط به مشرق زمين بصير و صاحبنظر بودند در مارسى گرد آورد ، تا نظر آنان را در اين موضوع ارزيابى كند « 22 » . برخى از حاضران در مجمع بر اين اعتقاد بودند كه فرانسه مىتواند بىهيچ گونه نگرانى چند سال متوالى از تجارت با عثمانى چشم بپوشد ، و از طريق محاصرهء راههاى دريايى چنان آن دولت را در تنگنا بگذارد كه امپراتور مشرق زمين براى رهايى از زيانها و صدمات ناشى از محاصره ، با انعقاد قرارداد مورد نظر فرانسه رضا گردد . عدهء بيشتر حاضران در مجمع مشاوره معتقد بودند كه انواع كالاهاى مشرق زمين چندان به پرونس حمل ، و روى هم انباشته شده كه امپراتورى فرانسه را مدت ده سال از آوردن امتعهء تازه بىنياز مىكند . افزون بر اين اگر پادشاه فرانسه ده كشتى جنگى به آبهاى ساحل يونان و كرانه‌هاى داردانل بفرستد پس از مدتى نه بسيار دراز ، در قسطنطنيه قحطى مدهشى پديد مىآيد ، و شورش عظيمى به نفع فرانسه روى مىدهد . بازرگانان پرونسى وقوع جنگ را حتمى و قطعى دانستند ، و تصميمات اخير

--> ( 22 ) - كلبر روز 31 مه 1671 مسيو دواپد ( m . doppede ) را مأمور كرد كه با كمپانى مشرق زمين در اين مورد مشورت كند . كمپانى واپد معتقد بودند كه بايد با دربار عثمانى با خشونت رفتار كرد و متوسل به قوهء قهريه شد اما بازرگانان با اين عقيده مخالف ، و معتقد بودند كه با آهستگى و مدارا كار بهتر و زودتر از پيش مىرود و همه بر اين مصمّم شدند . آن وقت آرويو ( arvieux ) را براى بهتر كردن مناسبات تجارى به عثمانى فرستادند .