ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

47

سفرنامه شاردن ( فارسى )

ثابت قدم باشد . اين دستور قاطع كه موافق طبع و دلخواه سفير نبود در اواخر سال 1668 به وى ابلاغ شد . او به ديدن قائم مقام صدراعظم رفت و به او اطلاع داد كه پادشاه متبوعش به وى دستور داده كه از عثمانى به فرانسه بازگردد ، و منتظر رسيدن كشتيهايى است كه با آنها خاك عثمانى را ترك گويد ، و از نايب نخست‌وزير درخواست كرد كه در اسرع وقت تصميم سفير را مبنى بر خروج از عثمانى به اطلاع دربار برساند . مقارن اين احوال دربار عثمانى در لاريس ( larisse ) واقع در تسالى ( thessalie ) مستقر بود ، و مقام خلافت به منظور اين‌كه به كرت نزديك باشد ، و به جريان جنگ و پيشرفت سپاهيانش بهتر نظارت كند به آن‌جا عزيمت كرده بود . نايب نخست‌وزير از دولاهه پرسيد آيا به جاى وى سفير ديگر به دربار خلافت فرستاده مىشود ؟ سفير جواب داد : نه . و از اين پس به دستور پادشاه معظم فرانسه يكى از منشيان سفارت يا يك تن از بازرگانان فرانسوى مقيم قسطنطنيه وظايف سفير را انجام خواهد داد ، همان‌گونه كه هلنديها و ژنيها عمل كرده‌اند . نايب نخست‌وزير پرسيد چرا پادشاه فرانسه از اعزام سفير خوددارى مىورزد ؟ دولاهه جواب داد دلايل اين كار را در حضور جمع نمىتوانم گفت : نايب نخست وزير براى اينكه سفير علل اين تصميم را بيان كند مجلس را از ديگران خالى كرد . آن‌گاه مسيو دولاهه اظهار داشت : پادشاه معظّم متبوع من بدين سبب سفير خود را از عثمانى فرا مىخواند و ديگرى را بدين سمت نمىفرستد كه ديرى است دربار خلافت نسبت به سفير وى احترامات لازم را مرعى نمىدارد ؛ به شكايتها و درخواستهايى كه فرانسويان مقيم عثمانى مدت سه سال به مقامات عثمانى كرده‌اند ترتيب اثر داده نشده . تجديد قرارداد كاپيتولاسيون را مورد توجه قرار نداده ، و از اين‌رو به بازرگانان فرانسوى مقيم عثمانى زيانهاى سنگين وارد آمده است ، در حالى كه بازرگانان انگليسى و هلندى و ژنى سه درصد ماليات مىدهند از بازرگانان فرانسوى پنج درصد گرفته مىشود . افزون بر اين در طىّ مدّت سه سال اخير دويست هزار ليور غرامت گرفته شده است . اگر اين مسائل به صورتى عادلانه حل شود ، و دربار عثمانى به گونه‌اى صادقانه و صميمانه در صدد جبران برآيد تصور مىكنم پادشاه عظيم الشأن فرانسه در موضوع احضار من تجديدنظر فرمايد . نايب نخست وزير پس از شنيدن بيانات مسيو دولاهه به وى قول داد همه مطالب مورد مذاكره را به يكى ديگر از معاونان صدراعظم كه پيوسته ملتزم مقام