ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
24
سفرنامه شاردن ( فارسى )
سود نسبة فراوان به دست مىآورند . از خريد و فروخت نقره نيز فايدهء كلّى نصيبشان مىشود . سكّههاى هلندى ناخالص ، و عيارش نسبت به سكههاى ديگر پايينتر است . مسكوك تقلبى نيز ميان آنها فراوان مىباشد . با وجود اين عيب ، سكّههاى يك اكو ، نيم اكو ، كه بيشتر نام كشور هلند بر آنهاست در بيشتر شهرهاى عثمانى جريان دارد . تركها اين سكه را به طور شكسته اصلانى مىگويند ولى چون روى آنها نقش شير ضرب شده است بايد ارسلانى خوانده شود . اما اعراب اين سكهها را از روى تمسخر و توهين ابوالكلب مىخوانند . قريب همهء سكههاى نيم اكويى تقلبى است و عيارشان بيش از نيم نيست . با وجود اين عيب بزرگ ، عثمانيها به سبب عدم شناسايى و تشخيص ، همين سكههاى كم عيار را از سكههاى اسپانيايى بيشتر و بهتر مىپسندند . سكههاى اسپانيايى در سرزمين عثمانى مارسيّى ( marssillies ) خوانده مىشود ، زيرا نخستين بار بازرگانان مارسى مقدار زيادى از اين سكهها را به عثمانى بردند و پراگندند و رواج دادند . مستمرى سفير هلند در باب عالى چهار هزار اكوست ؛ افزون بر اين ، نيم درآمدهاى كنسولگريهاى اين كشور كه رويهمرفته مبلغى قابل توجه است از آن اوست . هنگامى كه من وارد ازمير شدم كنسول هلند با بازرگانان كشور خود بر سر مسائل مالى اختلاف و مشاجره داشت . وى مدعى بود كه بازرگانان به منظور گريز از پرداختن حقوق مرسوم ، وى را فريب دادهاند و از ارائه دفاتر و اسناد تجارى سرباز زدهاند . از روى ديگر چون سفير هلند كه موظف به حلّ و فصل چنين شكايات بود از مداخله در كار آنان خوددارى كرده بود و بر اين نيت بود كه اختلافات طرفين دعوا را به دولت متبوع خود گزارش كند ، بازرگانان و كنسول براى اينكه مسأله اختلافشان به جاهاى باريك نينجامد ، توافق كردند كه تجار ده هزار و پانصد اكو بابت حقوق كنسولى كليّهء كالاهايى كه تا آن وقت وارد كرده بودند ، و كالاهايى كه براى صدور آماده كرده بودند بپردازند . چنين كردند و اختلاف بدين گونه از ميان برداشته شد . عدهء زيادى از فرانسويان در ازمير و ديگر نقاط عثمانى پراگندهاند . عدهء آنان خاصه در بنادر ساحل درياى مديترانه زياد است . كار و پيشهء فرانسويان مقيم عثمانى تنها تجارت نيست ، بل كه به مشاغل گوناگون از جمله مكانيكى و مانندهاى آن اشتغال دارند . گروهى نيز در مهمانخانهها و كابارهها كار مىكنند . بيشتر فرانسويان ساكن مشرق زمين از مردم پروانس ( provencaux ) هستند . فعاليتهاى بازرگانى فرانسويان