رضا قلى ميرزا نايب الاياله
مقدمه 6
سفرنامه رضا قلى ميرزا نايب الاياله ( نوه فتحعلى شاه ) ( فارسى )
اين كتاب . . . اين كتاب كه به تشويق مرحوم سعيد نفيسى توسط آقاى اصغر فرمانفرمائى قاجار - از اخلاف نويسندهء كتاب - در سال 1346 به طبع رسيد سالهاست ناياب شده است و لزوم چاپ شدن مجدد آن را خواستاران زيادى گوشزد مىكردند . اهميت اين سفرنامه بدان است كه نويسندهاش به علت سياسى ايران را ترك گفته بوده و اطلاعاتى از سبب خروج خود و حوادث و اخبار مربوط به بعد از فوت فتحعلى شاه در آن به رشتهء ضبط درآمده . همچنين در بيان مسافرت خود به انگلستان نكتههاى بديعى از نحوهء تلقى ايرانيان آن عهد در استنباط از وضع ممالك اروپايى و اسلوب زندگى و ادارهء امور آنها را بر صحايف سفرنامهء خود نگاشته است و همچنين دقايقى چند از سياست انگليسها در قبال سلطنت محمد شاه و ترتيب حمايت از شاهزادگان مذكور و همچنين نكتههايى دربارهء اشخاص مانند ميرزا على اكبر شيرازى و ميرزا ابراهيم شيرازى در آن مندرج ساخته است . نويسنده رضا قلى ميرزا فرزند حسينعلى ميرزا ( فرزند فتحعلى شاه ) است كه همراه با دو برادر خود به نامهاى نجفقلى ميرزا و تيمور ميرزا در موقعى كه پدرشان به علت خروج بر محمد شاه و ادعا و اعلام سلطنت در شيراز دستگير شد توانستند خود را از راه ممسنى به خوزستان و سپس عتبات برسانند و بالاخره به لندن وارد شوند ( صفر 1253 ) . سفرنامهء حاضر شرح اين مسافرت پرمخاطره است و يكى از قديمىترين سفرنامههاى ايرانى در معرفى انگلستان . پس از مسافرت نامهاى كه ميرزا ابو طالب اصفهانى مقيم هندوستان از سفر خود به انگلستان و ممالك ديگر اروپا در سال 1213 - 1218 ، به نام مسير طالبى نگاشت و چاپ هم شده است و نيز تقريبا همزمان است با تحفة العالم سفرنامهء هندوستان عبد اللطيف شوشترى كه در بيان مسافرت خود اطلاعاتى را كه راجع به اروپا مخصوصا انگلستان كسب كرده در آن مندرج ساخته است . از سفرنامهء رضا قلى ميرزا دو روايت در دست است . يكى كه مفصلتر است « رموز