غلامحسين افضل الملك
84
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
اين شعر را در روى مسكوكات باسم خود نقش كرد . سكه بر زر مىزند سالار دين * ياورش باشد امام هشتمين مردم را باضطراب انداخت از مشهد به طرف سبزوار تاخت و در دز قلعهء سبزوار كه آثار آن هنوز باقى است منزل ساخت . ميرزا تقى خان اتابك اعظم « 1 » شاهزاده سلطان مراد ميرزاى حسام السلطنه را انتخاب كرده از تهران او را بدفع سالار فرستاد . حسام السلطنه
--> - حكومت خراسان را بدست ميآورد و بعد از مرگ محمد شاه در خراسان قيام مىكند و مورد حمايت انگليسىها نيز واقع مىشود ولى ميرزا تقى خان امير كبير شاهزاده مراد ميرزاى حسام السلطنه را مأمور دفع سالار مىكند . حسام السلطنه با كمك امراى محلى خراسان از آنجمله سام خان ايلخانى ايل زعفرانلو به فتنهء سالار در خراسان خاتمه ميدهد و سالار باتفاق پسرش امير اصلان خان نام در مشهد كشته ميشوند . ( 1 ) - ميرزا تقى خان امير كبير يكى از فرزندان لايق و از خدمتگزاران به اين مملكت بوده است پسر مشهدى قربان آشپز ميرزا بزرگ قائم مقام است و كار و پيشرفت خود را در دستگاه قايم مقام شروع كرده است . به علت هوش و استعداد و لياقتى كه داشته است سواد آموخته و در دستگاه دولتى وارد شده است . در واقعهء قتل گريبايدوف سفير روسيهء تزارى باتفاق خسرو ميرزا بروسيه رفت و بحضور امپراطور رسيد در اين سفر لياقت و كاردانى از خود نشان داد و بعد براى رفع اختلافات بزرگ بين ايران و عثمانى به ارزنة الروم رفت و سپس در تبريز پس از درگذشت محمد خان امير نظام زنگنه به منصب امير نظامى رسيد . بعد از مرگ محمد شاه ، ناصر الدين شاه را بتهران آورد و به صدارت ايران انتخاب شد . امير كبير از پيشرفت اروپا آگاهى كامل داشته است و دست باقدامات اساسى براى پيشرفت ايران مىزند ولى متأسفانه عمرش كفاف نميدهد و بامر ناصر - الدين شاه و عوامل خارجى بقتل ميرسد . براى شرح كامل و جامع و خدمات امير كبير به كتاب تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس تأليف محمود محمود و ميرزا تقى خان امير كبير تأليف عباس اقبال و امير كبير و ايران تأليف دكتر فريدون آدميت مراجعه شود .