غلامحسين افضل الملك
77
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
و از اشعار او چيزى نشنيدهام لكن خود را با شوريده يعنى فصيح الملك شيرازى « 1 » كه ظاهرا شاعرى ضرير ولى باطنا اديبى بصير است طرف كرده و باينجهت خود را معروف ساخته است و شرح اين داستان از اينقرار است . فصيح الملك شيرازى در شيراز ندانم بچه جهت از صبورى كه پيشكار كمال السلطنه است مىرنجد و اين سه بيت را انشاء كرده نزد جناب نصير الملك شيرازى « 2 » كه از حفاد مرحوم حاجى ابراهيم خان اعتماد الدوله « 3 » صدر اعظم دولت آقا محمد خان « 4 » قاجار است و كنون در مشهد مقدس منصب توليت
--> ( 1 ) - محمد تقى فصيح الملك شيرازى متخلص به شوريده بوده است . در كودكى هر دو چشم خود را به علت عارضهء آبله از دست داده بوده است . مدت 71 سال عمر كرد . ديوان اشعارش بطبع رسيده است . ( 2 ) - مراد حاجى حسنعلى خان پسر ميرزا على اكبر قوام الملك پسر حاجى ابراهيم خان كلانتر اعتماد الدوله است كه مدتها حكمران نواحى و بنادر فارس بود و در زمان مسافرت مؤلف نيابت توليت آستان قدس را داشته است . ( 3 ) - حاج ابراهيم خان كلانتر پسر حاج هاشم ، صدر اعظم آغا محمد خان و فتحعليشاه قاجار بوده است . مردى باهوش و بالياقت و مدبر بوده است . در ابتداى امر در خدمت لطفعلى خان زند شاهزادهء رشيد خاندان زنديه بود و بعد با آغا محمد خان قاجار باب دوستى را باز مىكند و سبب مىشود كه لطفعلى خان از شيراز به طرف كرمان برود . حاج ابراهيم كلانتر بعدها در دستگاه آغا محمد خان بصدارت ميرسد و يكى از رجال وطن - پرست ايران بوده است و با سياستهاى خارجى در اين مملكت آشنائى داشته است و بعد از آغا محمد خان در دورهء سلطنت فتحعلى شاه نيز صدر اعظم بوده است تا اينكه بر اثر دسايس خارجى و توطئهگران داخلى بامر فتحعلى شاه كور مىشود و بعد بقتل ميرسد . ( 4 ) - آغا محمد خان مؤسس سلسلهء قاجاريه و پسر محمد حسين خان قاجار قوانلو است ( متولد 1155 متوفى 1211 ) آغا محمد خان پس از مدتى جنگ و كشمكش بالاخره گرفتار كريم خان زند مىشود و به شيراز برده مىشود و به علت اينكه عمهاش زن كريم خان -