غلامحسين افضل الملك

72

سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )

بخراسان كه مرحوم حاجى عليرضاى مستشار الملك كه بعد لقب مؤتمن السلطنه يافته است در اين مملكت سمت وزارت داشت . بر ترويج جناب ملك الشعراء همت گماشت . در آن اوان مرحوم ميرزا مينا كه از شعراء ممتاز خراسان بود و مديحه‌سرائى مجلس سلام ايالتى و قصيده‌خوانى آستانهء مقدسهء رضويه در اعياد مخصوص او بود وفات كرد . مرحوم مستشار الملك ( مؤتمن السلطنه ) روز عيد فطر هزار و دويست و هشتاد و چهار ميرزا كاظم صبورى ( ملك الشعراء ) را بقصيده‌سرائى مجلس سلام ملك‌زاده جلال الدوله والى خراسان اختصاص داد . چون ايالت خراسان بمرحوم شاهزاده حمزه ميرزاى خشمت الدوله « 1 » اختصاص يافت اشعار صبورى را شنيده او را خلعت بخشيد و بموجب رقمى بلقب رئيس الشعراء مفتخرش ساخت . چندى نگذشت كه مرحوم ميرزا سعيد خان « 2 »

--> - منصوب مىشود و در سن شانزده سالگى فوت مىكند . ( 1 ) - حمزه ميرزاى حشمت الدوله پسر عباس ميرزاى وليعهد و نوهء فتحعلى شاه قاجار است در ابتدا حكومت زنجان را داشته است و بعد در فتنه و شورش حسن خان سالار پسر آصف الدوله بحكومت خراسان منصوب مىشود . چون سالار از او اطاعت نمىكند از يار محمد خان حاكم هرات كمك ميگيرد و مجددا كارى از پيش نمىبرد و بقوريان برميگردد تا اينكه محمد شاه فوت مىكند و حكومت به ناصر الدين شاه ميرسد . ميرزا تقى خان امير كبير براى دفع و سركوبى سالار سلطان مراد ميرزاى حسام السلطنه را مأمور خراسان مىكند و حمزه ميرزا بتهران احضار مىشود و حكومت آذربايجان به او تفويض مىشود و چون كار مهمى از پيش نمىبرد فراخوانده مىشود چندى نيز حاكم اصفهان بوده است تا اينكه با پيشكارى قوام الدوله بحكومت خراسان ميرسد . حمزه ميرزا در سال 1276 ه . ق با لشكر عظيمى بسركوبى تركمانان مرو رفت و شكست فاحشى خورد كه تمام آن بر اثر ضعف فرماندهى و غرور بىجا و بىلياقتى او بوده است براى اطلاع كامل از وقايع مرو و شرح احوال حشمت الدوله به كتاب سه سفرنامه تصحيح نگارنده و جلد اول كتاب شرح حال ايران صفحهء 362 و 363 و 364 و 365 مراجعه فرمائيد . ( 2 ) - ميرزا سعيد خان انصارى مؤتمن الملك پسر ميرزا سليمان از محال گرمرود -