غلامحسين افضل الملك
37
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
دو فرسخ كه طى مىشود بقلعهء « الهاك » ميرسد ، آب روانى به قدر قليل دارند . چند خانوار پريشان حال كه زراعت ندارند در آنجا ساكن هستند ، قهوهخانه هم در اينجا است كه زبده سواران در آنجا لحظهاى درنگ كرده از كسالت بيرون مىآيند . قلعهء الهاك هم مثل قلعهء « زيدر » است كه سابقا بامر دولت براى حفظ راه ساخته شده است . تا زوار و قوافل از شرّ تركمانان غارتگر كه بدزدى ميآمدند محفوظ مانند و بچهل نفر سكنهء الهاك نقدا و جنسا مرسومى داده ميشد ، لكن در اين سنوات كه تاخت و تاز تركمانان در ميان نيست ديگر احتياجى به حفظ و حراست اهل الهاك نيست و مرسوم آنها در ديوان اعلى مقطوع است . خلاصه من ساعتى در الهاك توقف كرده بعد سوار شدم دو فرسخ كه راندم بقريهء « عباسآباد » رسيدم ، امروز در اينجا توقف شد . عباسآباد داراى هفتاد خانوار رعيت است ، يك قنات آب روان دارد كه باغات ايشان را آب ميدهد كاروانسراى شاه عباسى در آنجا است كه حاجى محمد على آقا پسر مرحوم حاجى على نقى تاجر كاشى ساكن تهران آنجا را هم مثل ساير كاروانسراهاى خراب كه پدرش مرمت كرده و آباد كرده مبالغى فوق العاده به مصارف اين كار خير رسانيده است . اهالى عباسآباد از دادن ماليات از عهد صفويه معاف هستند . فرمان صفويه و چند تن از سلاطين قاجاريه در دست [ است و ] محض حفظ و حراست طرق و شوارع ، ديوان اعلى چندين خروار غله و مبلغى نقد در هر سال به اينها ميدهد . برات اينها از مشهد مقدس صادر مىشود . اراضى عباسآباد جزء خاك شاهرود است . شب پنجشنبهء بيست و سيّم از عباسآباد به طرف « مزينان » حركت كرديم ، مسافت راه شش فرسنگ و نيم است . در سر فرسنگ اول قلعهء كوچك و برجى است كه آب روان در اكناف آن جارى است كه از چشمه بيرون مىآيد ، به قدر لولهء آفتابه آب دارد كه به همان اراضى فرو ميرود و چند درخت را مشروب مىسازد . قهوهخانه در پاى آن برج ساختهاند . تا هوا گرم است آن قهوهخانه داير است بعد بىصاحب ميماند . اين مكان را « چشمهء خونى » ميگويند . در سابق دزدان بسى عابرين سبيل را در اينجا كشتهاند . در سر دو فرسنگى