عوام خواسته ، آنها هم نامربوطى نوشته براى او فرستاده‌اند ، او هم اين صورت را باجزاء دار التّأليف داده در اين كتاب درج كرده‌اند . اگر خود اعتماد السلطنه تارىخانه را ميديد ملتفت ميشد كه بناى اين مسجد و اين مناره در عهد حضرت على ابن ابيطالب امير المؤمنين عليه السلام واقع نشده است بلكه بناى آن قبل از اسلام بوده است . مرحوم اعتماد السلطنه در كتاب خود سهوى ديگر كرده است كه تارىخانه با تاء دو نقطه را « تارىخانه » با نون ضبط كرده است و ممكن است كه اين سهو از كاتب باشد . همينقدر گويم كه تارىخانه از بناهاى بسيار قديم ايران است و لايق است كه اين بنا و مناره را اهل ايران محفوظ دارند و جاهاى خراب‌شدهء آن را آباد سازند . از آثار غريبهء قديمهء اطراف دامغان ابنيهء خرابى است كه در بالاى « گردكوه » است . گردكوه از كوههاى معروف است و جزء البرز كوه تهران است . در بالاى اين كوه خانه‌هاى غريبه ساخته‌اند كه با بنيهء اين زمان شباهت ندارد . آثار آن هنوز بالاى كوه موجود است . نه حوض آب در بالاى اينكوه ساخته‌اند كه حوضها كنون بر سرپا است . اينهمه آفتاب كه بر آن حياض تابيده هنوز آهك و صاروج آن ريخته نشده است . از براى آب راه آب‌ها ساخته و تنبوشه‌ها به كار برده از پائين كوه آب به بالا مىآورده‌اند . آبى كه سابقا از « فيخار » ميآمده به بالاى اينكوه جارى ميشده است . در اين ازمنه سطح كوهى را كه آب از آنجا سرازير ميشده با سطح گردكوه ترازو كردند و ديدند كه سطح آنجا بلندتر از گردكوه است ، اين بنا از ابنيهء ملاحدهء اسمعيليه است كه اينجا را براى حفظ خود ساخته‌اند شيخ سعدى عليه الرحمه در يكى از اشعار خود اشاره به اين طايفه و اين كوه كرده ميگويد : هر يكى چون ملحدان گردكوه « 1 » چون بنا شد كه اين طايفه را معدوم سازند اول به حكم سلاطين اثناعشرى همين جماعت گردكوه را فانى ساخته بعد به طرف الموت قزوين رفته ملاحدهء آنجا را

--> ( 1 ) - از سعدى نيست و از مولوى است .