غلامحسين افضل الملك
15
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
كه يك فرسخ و نيم امتداد اين درّه است و آبهاى شور از ابتداى اين درّه تا آخر دره جارى است . در ميان اين دره در سر يك فرسنگى يك رباط سنگى است كه خرابشده آثار آن هنوز باقى است اين رباط را منسوب بعهد انوشيروان ميكنند « * » خلاصه اين دره و كوه از طرف دست راست نزديك به « سياهكوه » معروف است كه رشتهء سياهكوه منتهى بمعدن نمك شده و بقم متصل ميگردد . و از آنجا سلسلهاش به خاك كاشان رسيده بمسيله انتها مىيابد و از طرف دست راست اين دره و كوههاى دهنهء خوار وصل به كوه البرز است و جزء آن محسوب مىشود . يك فرسخ از اين دره را كه طى كرديم بقهوهخانه و بناى عليخان سرتيپ اسانلو رسيديم كه براى آسايش اهل قافله ساختهاند . از آنجا نيم فرسنگ ديگر رانده از دره بيرون آمديم . دو فرسنگ ديگر ، اندكى هم بيشتر ، رانده به منزل « قشلاق » رسيديم كه جزء بلوكخوار است . نزديك قشلاق سه قريهء آباد است كه اسامى آنها از اين قرار است : « نوده » ، « قلعهنو » ، « حسينآباد » . چهارشنبه هشتم در قشلاق توقف شد . در قشلاق علاوه بر گندم و جو و صيفىكارى شلتوك هم ميكارند و برنجى به عمل ميآيد . تقريبا رعاياى قشلاق صد و پنجاه خانوار است . آب قشلاق و اكثر دهات بلوكخوار از آب رودخانهء بلوك فيروزكوه است . فيروزكوه جزء مازندران است . فاضلآب آنجا در رودخانه ريخته از رودخانهء آنجا نهرها منشعب شده به طرف بلوك خوار آمده هر نهرى دهى از دهات بلوكخوار را مشروب ميسازد ولى چون اين آبها از زمين شورهزار ميگذرد آب قشلاق و ساير دهات خوار شور است .
--> ( * ) پهلوى اين رباط خراب ، عليخان سرتيپ سوارهء اسانلو ساكن قريه رشمه دو سه طويله و چند آخر و يك دو اطاق و قهوهخانه ساخته كه قافله در آنجا ساعتى راحت كند يا مال خود را خوراك دهد . يك باغبان در آنجا گماشته . دو سه جوى باريكى نهالها كاشته و هندوانه و چغندركارى ساخته و سنگهاى پى و پايهء اين بنا از همان سنگهاى رباط خرابهء انوشيروانى است . بهرحال ساخته شدن اين بنا براى قافله اسباب راحتى است كه ساعتى خود را در اينجا آسايش ميدهند و در زمستان از سرما نجات مىيابند .