غلامحسين افضل الملك

138

سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )

معروف است خربوزه بلوك محولات است كه اهل خراسان اين خربوزه را بخربوزهء اصفهان و بخربوزهء دبيرى « 1 » و زرند تهران ترجيح ميدهد . اين خربوزه را بمشهد كه پايتخت خراسان است ميآورند و اهالى آن را بتحفه براى يكديگر ميفرستند . در سبزوار كه از شهرهاى خراسان است از قريهء « ده بد » نام كه اسم قديم آن « ايزى » « 2 » است و از « زعفرانى » كه سر راه زوار است خربوزهاى بندى و ديمى ميكارند كه نهايت امتياز را دارد لكن خربوزهء محولات به چندين جهت بر آنها رجحان مىيابد . آنان كه از تعصب خربوزهء محولات را بخربوزهء اصفهان ترجيح ميدهند اندكى خطا ميكنند . خربوزه محولات كه صفت خوب دارد يكى بسيار شيرين است كه ميتوان از آن شربت گرفت و يكى ترد است كه در دهن آب مىشود لكن لاغر است و كوچك است و بسيار كم گوشت است و پوستش قلم كارى و سياه و بدرنگ است . هيبتش از براى مجلس اعيان باشكوه نيست لكن خربوزه اصفهان بلكه مخصوص زرند تهران كه جزء ساوه است چندين محسنات دارد هم شيرين است ، هم لطافت دارد رنگ آن سفيد است و عطر و بوى خوش از آن استشمام مىشود فربى و پرگوشت است هيبت خوبى دارد در سر سفره و مجلس اعيان بسيار باشكوه است . هركس خربوزهء خوب اصفهان را خورده و خربوزهء خوب محولات را چشيده باشد درست اين نكات را تصديق مىكند لكن بعضى كه خربوزه اصفهان يا خربوزه مخصوص زرند تهران را نديده باشند از تعصب خربوزه محولات را به آن خربوزه ترجيح ميدهند . خلاصه فيض‌آباد بيش از شأنيت خود آباد است و در اين بلوك بسيار ارزانى است .

--> ( 1 ) - منسوب به ميرزا محمد حسين دبير الملك فراهانى رئيس دفتر مخصوص ناصر الدين شاه كه كشت آن را معمول و متداول كرده است . ( 2 ) - ايزى بر وزن ديزى اسم گبرى اين ده است . اسم اسلامى آن ده بد . . . و بواسطه ابو بكر به اين اسم موسوم شده . تفصيلى دارد . در مثنوى ضبط است .