غلامحسين افضل الملك
101
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
او كند . مدرسه كهنهاى در سبزوار است كه معروف بفخريه است و من آن را ديدهام و از بناهاى فخر الدوله ديلمى است و من شك دارم كه از بناهاى او باشد . توليت آن هنوز با سادات بنى المختار است . سادات بنى المختار كه در اين زمان كه دورهء هزار و سيصد - و بيست و يك هجرى است اگر چند نفرى در سبزوار باشند كه خودشان هم از بىعلمى رشتهء نسب خود را نميدانند ، ولى عموم طايفهء محترم ايشان الآن در بلوك « طبس » كه يكى از بلوكات سبزوار است ساكن شده مشغول رعيتى و زراعت ميباشند . و ابدا از سلسلهء نسب مطلع نيستند و من در چندين سال قبل در بلوك طبس و بلوك « كوهمش » سبزوار رفتهام و اين سادات را درست نمىشناختم كه خدمتى بايشان كنم ولى حال كه صحت نسب بلند ايشان را ميدانم اميدوارم كه خداوند توفيق عطا كند كه پولى بتوسط آقاى شريعتمدار سبزوارى حاجى ميرزا محمد باقر سلمه اللّه تعالى بفرستم كه بسادات بلوك طبس تقسيم فرمايد . بر حكّام سبزوار لازم است كه اگر اين مسطورات مرا ببينند
--> - ازبك معروف بشيبك خان كار اين سادات باعلى مدارج ترقى و مكنت رسيده است و در اغلب بلاد خراسان صاحب ضياع و عقار بودهاند و تا اواخر دولت صفويه در منتهى عزت و احترام و مكنت ميزيستهاند اگرچه يك دو مرتبه . . . غلبهء ازبكيّه بر خراسان يعنى غلبهء عبيد اللّه خان ازبك و عبد المؤمن خان پسرش بر عموم خراسان ، خصوص سبزوار صدمات بسيار و خسارت و قتل و غارت و نهب اموال ديدهاند لكن باز شاه عباس قاضى جبران و تدارك و تلافى خسارات آنها را نمودهاند و در دولت نادرى هم در منتهى عزت و ثروت . مسعود خان نامى از اين سادات در سبزوار حكومت و رياست عامه داشته و ذو الرياستين بوده يعنى رياست شرعيّه و عرفيه داشته . از باب اينكه الزلل الدهر على حكمه . . . مع عال الى خفض در فترت بين افشاريه و قاجاريه كه تزلزل هم به احوال خراسان راه يافت و خراسانيان گرفتار فتن و حوادث گوناگون شدند . . . طايفهء بنى المختار هم فقير و پريشان شدند . صحيح