ميرزا خانلرخان

42

سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )

ملكى و حسن جمال و لطافت اندام بزرگترين و اولين ملت دنيا . يكى از شبها به پارلمنت رفتيم . پارلمنت گفتگو و مشاوره است ، و در اصطلاح انگليسى مجلسى است كه براى گفتگوى امور دولتى و ملكى منعقد مىشود كه به اصطلاح ايران دار الشوراى كبرى باشد . عمارتى در كمال حشمت و عظمت در معمورهء شهر لندن كه آنجا را « سيتى » مىگويند ، در كنار رود طمس ساخته‌اند و مىگويند قريب به هزار سال است اصلش ساخته شده ، ولى از وقتى كه وضع آن را تغيير داده چنان كه حالا هست ساخته‌اند ، تاكنون ششصد سال است . بناى غريبى است كه از تقرير و تحرير نمىتوان تصور كرد . بعد از وضع جاهاى خالى كه براى مردم متفرقه و اشخاصى كه بايد منتظر وقت دخول بشوند و دفتر خانها و هزار چيز ديگر ، اجمالا مشتمل است بر دو مجلس . يكى را « هوس آف لارد » مىگويند ، يعنى خانهء لاردها كه محل اجتماع امراى مملكت است . در آن مجلس محل معينى كه هم خارج و هم داخل آن مجلس محسوب مىشود ، مخصوص پادشاه است . در اطراف مجلس ، امرا و وكلاى دولت نشسته در حل و عقد امور دولتى گفتگو مىكنند و در هرمسئله رأيشان به هرچه قرار گرفت ، صورت صوابديد خود را به آن مجلس ديگر كه متعلق به رعيت است ، مىفرستند تا به امضاى آنها برسد . مجلس ديگر را « هوس كامون » مىگويند يعنى خانهء عامه كه محل اجتماع وكلاى رعيت و ملت انگليس است . از جانب اهل هرشهر و هرقريهء انگليس وكيلى به رضا و ميل عامهء رعيت آن محل معين شده ، در آن مجلس جاى مخصوص دارد و عدد آنها تا حال كه سال هزار و دويست و هشتاد و يك هجرى است ، به هزار و ششصد رسيده است . اين مجلس فضائى است با كمال وسعت و مسقف . اطراف آن بطور - منبر ، نيم‌تختها متصل يكديگر گذاشته‌اند تا چهار مرتبه و آنها محل نشيمن اجزاى مجلس است . مرتبهء فوقانى هم دارد كه آن نيز تا زير سقف منبر مانند نيم‌تخت گذاشته شده است ، براى متفرقه كه اذن دخول داشته باشند ، و در