ميرزا خانلرخان
39
سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )
شده ، از نعم غير مترقبه ، جناب بندگان خدايگان ناصر الملك « 1 » دام مجده نيز كه چند روزى پيش از اين به پاريس تشريف آورده بودند ، هم در آنجا تشريف داشتند و در حضور ايشان اكتساب شرف و اطمينان و انبساطى به نهايت حاصل شد و هم از ملاقات برادر عزيز و نور چشم گرامى ميرزا محمود « 2 » كه پنجسال بود به مفارقتش مبتلا بودم و در آنجا مشغول تحصيل علوم بود ، مبتهج و مسرور شدم . از جانب جناب خدايگان و جناب حسنعلى خان وزيرمختار ، لوازم التفات و مرحمت مبذول شد و بفرمايش ايشان منزل مخصوص برايم در ميهمانخانه كه قريب به سفارت بود معين گرديد . ولى تا ساعت نصفشب را در سفارت بودم و بعد از صرف شام در خدمت جنابان معظم اليهما به گردش شهر و تماشاى يكى از مجالس بال كه معروف است به « شاتودوفلر » رفتيم . تعريف و توصيف وضع شهر و كوچهها و چراغها و قهوهخانهها از حيز تحرير و تقرير خارج است و هرقدر به دقت نوشته شود ، باز ناقص است و تا كسى نبيند نمىتواند تصور كند كه چه وضع است . اما مجلس بال كه مسمى بود به « شاتودوفلر » اجمالش اينكه ، باغى است مملو از انواع گلها و رياحين ولى به نزاهت و وضعيتى كه تا كسى نبيند نمىتواند از تحرير و تقرير تصور صورتى نمايد و در خلال گلها و درختها به وضعهاى مختلف خيابان است ، در نهايت پاكى و پاكيزگى . در هرپنج قدم فاصله نيمتختها و صندليها كنار خيابان نصب است ، براى نشستن مردم . و نيز در ميان درختها و گلها
--> ( 1 ) - محمود خان ناصر الملك در سال 1279 ه . ق به سمت وزيرمختار ايران در دربار انگلستان مأمور گرديد . در سال 1281 موقتأ به تهران آمد و سال بعد به لندن بازگشت . براى اطلاع بيشتر دربارهء او به تاريخ رجال ايران تأليف مهدى بامداد جلد چهارم صفحهء 54 مراجعه گردد . ( 2 ) - ميرزا محمود خان مشير الوزاره و بعد مشاور الملك . برادر كوچك ميرزا خانلر خان از شاگردان دار الفنون و جزو اولين دستهء محصلينى بود كه در سال 1275 ه - ق جهت ادامهء تحصيل به پاريس اعزام گرديد .