قائن راپرت اطلاعات بندهء درگاه خلايق همه‌گاه خانلرمنشى ، در مأموريت به قائن از ولايت و حكومت آنجا . بتاريخ شهر رجب اودئيل 1294 قائن ولايتى است وسيع كه معروف است شصت فرسخ عرض و طول دارد . دو قصبه دارد كه يكى شهر قائن است ، ديگرى بيرجند كه مقر حكومت است . اگرچه شهر قائن آبادتر و آبش بيشتر و هوايش بهتر و براى زندگانى راحت‌تر است ، ليكن چون بيرجند به سرحد ولايت نزديك‌تر است و اغلب اوقات سوار تركمان و افغان و بلوچ و هزاره ، اين ولايت را مىتازند ، براى نزديكى به سرحد و جلوگيرى سوار ، حكام ، بيرجند را مسكن خود قرار داده‌اند . ديگر در ولايت قائن شهر و قصبه نيست . هرچه هست دهات و مزارع است و كليتا قاطبهء آباديهاى آن ولايت به فراخور خودش كم‌آب است و صحراها و كوهسار جمعا خشك و بىآب‌وعلف ، و آباديها از يكديگر دور . ميوه و مأكولاتش بسيار كم . محصولشان اغلب جو و گندم و ارزن است . در شهر قائن و بلوك « پهود » زعفران و در بيرجند فى الجمله زرشك و عنابى دارد . كم‌كم حالا در بعضى جاها بناى زراعت ترياك هم گذاشته‌اند . اما هنوز بقدريكه كفايت ترياك‌كشها را بكند به عمل نيامده است ، مگر بعد از اين قدغن‌ها كه حسب الامر شده است زياد بيايد و به فروش برسد . رعيت بسيار فقير زحمتكش دارد . بسيار بادقت زراعت مىكنند . از بس آب كم است طورى مواظبند و به دقت زراعت مىكنند كه در هيچ فصلى نمىگذارند يك قطره آب