ميرزا خانلرخان

مقدمه 23

سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )

مقيم لندن بود ، ميرزا خانلر خان با عنوان نيابت سفارت ايران ، بار دوم عازم لندن مىشود . چون در اين سال ناصر الدين شاه به همراه جمعى از شاهزادگان و ميرزا حسينخان سپهسالار صدراعظم ، عازم اروپا بوده ، ( از 21 صفر تا آخر رجب 1290 ) ممكن است اعزام ميرزا خانلر خان به اين مأموريت جهت انجام تشريفات ورود شاه به لندن بوده باشد . در هرحال اين مأموريت يك سال بيشتر دوام نكرد . پس از بازگشت مجددا همان مديريت ادارهء انگليس را در وزارت امور خارجه داشته است . از اين مأموريت سفرنامه‌اى در دست نداريم . در سال 1293 ه - ق كه وزارت امور خارجه و نيز امور خراسان به سپهسالار محول مىگردد ، ميانهء دولت با امير علم خان حشمت الملك امير قائن بر سر ماليات سيستان و پاره‌اى مسائل ديگر اختلاف بروز مىكند و كار بجاى حساس مىرسد . سپهسالار ، ميرزا خانلر خان را مأمور حل و عقد امور آنجا و التيام مناسبات طرفين مىنمايد . ميرزا خانلر خان از هنگام حركت تا بازگشتن به تهران ، روزنامهء اين سفر را روزبه‌روز مىنگارد . اين سفر از 8 ذيحجهء 1293 تا 21 صفر 1296 ( دو سال و دو ماه و دوازده روز ) به طول مىانجامد . علاوه براينكه موضوع ماليات سيستان را فيصله مىدهد ، روابط امير علم خان را با دولت و ركن الدوله والى خراسان كه تيره شده بود ، التيام مىبخشد . و نيز در خلال اين مأموريت دو مأموريت ديگر ، يكى به تربت و ديگرى به طبس به او محول مىگردد كه انجام مىپذيرد . موضوعى كه در اين سفر مورد توجه است ، دو گزارشى است كه يكى از وضع قائن و ديگرى از وضع طبس به تهران مىفرستد و در مقام مقايسه بين دو حاكم ( امير علم خان حشمت الملك حاكم قائن و حاجى ميرزا محمد - باقر خان عماد الملك حاكم طبس ) برمىآيد و بدون پروا و ملاحظه با دلائل مثبته نتيجه‌گيرى مىكند .