حسين زمانى

70

سفرنامه بخارا ( عصر محمد شاه قاجار ) ( فارسى )

كلان ، ميراسد كه منصبى است او مىنشيند . بعد از ميراسد منصبى است كه ميرزا مىگويند از سادات و ملّا است او مىنشيند . بعد از ميرزا ديوان‌بيگى بزرگ مىنشيند . بعد از ديوان‌بيگى بزرگ قاضى عسكر مىنشيند . بعد از قاضى عسكر مفتى عسكر مىنشيند . باقى علماء ديگر در زيردست مفتى عسكر تا بالادست تخسياى [ ؟ ] مىنشينند . سادات و علما و ملاها روى جبه كمر نمىبندند . امّا تفصيل ارباب مناصب با عمل و تشخيص مراتب منصب . اول پيشخدمتان كه محرم مىگويند ، اول منصب آنها ده‌باشى است ، بعد منصب بالا مىرود ، ميرشب مىشوند . بعد ترقى مىكند توپچى باشى مىشود ، و آن توپچى باشى را قلعه‌بيگى مىگويند . از توپچىباشى كتاول مىشود ، از كتاول مهتر سفر كه خزانه‌دار با عمل بوده باشد . از مهترى شقاول مىشود كه منصب وزير دول خارجه است . سروكار مجموع خارج و داخل با اوست . بعد شقاول بالا مىرود امير آخورباشى طويلهء پادشاه مىشود . امّا تفصيل منافع پادشاهى از مملكت ، اخراجات ملبوس او و عيال او و اكل و شرب‌شان از جزيهء يهود و هند و بايد باشد . تخمينا در سالى سى هزار تومان از همه جهت جزيهء خارجى را مىگيرند و دينارى از اين وجه به احدى نمىدهند . مداخل پادشاه بخارا از خارج و داخل كه تخمين زده‌اند كلا با ضياء الدين كه ولايتى است و مجموع خالصه ديوان است ، از آنجا هم سى و پنجهزار تومان به امير بخارا مىرسد . از املاك رعيتى كه اربابى است دينار [ ى ] پادشاه نمىگيرد ، و مجموع ماليات خالصه ، مواجب و اسب نوكر مىشود . اگر كفاف نوكر نكند از ولايت ضياء الدين هم چيزى مىدهند . خالصه‌جات و وجه دوابى كلا دويست و پنجاه هزار طلا مىشود . زكات قلعه كه از روس و زكات كابل و زكات ايران قرار تقرير زكات‌چيان تخمينا چهل هزار طلا مىشود . زكات ختاكه از راه كاشغر و خوقند مىآيد و اورگنج و هرات و بلخ اينها همه هشت هزار طلا مىشود كه كلا شصت