عز الدوله - ملكونوف

2

سفرنامه ايران و روسيه ( فارسى )

عز الدوله را اعتماد السلطنه در يادداشتهاى روزانه خطى خود ( 9 جمادى الاولى 1309 ق . ) اين‌چنين ذكر مىكند : « عز الدوله كه از حكومت همدان به جهت زن تازه‌اى كه گرفته بود ، معزول كرده بودند ملاير و تويسركان را به او دادند عضد الدوله مجددا حاكم همدان شد » . اعتماد السلطنه در يادداشتهاى خود حكومت ملاير و تويسركان ذكر مىكند لكن در صفحهء 34 جلد دوم كتاب درر التيجان حكومت ملاير ، تويسركان و نهاوند ذكر شده است . پس از فتح تهران و خلع محمد عليشاه ( 1327 ق . ) براى ترتيب كارها هيأت مديره‌اى درست شد و اين هيأت تا چندى مملكت را اداره مىكرد . از اقدامات اين هيأت تشكيل كميسيونى بود براى اخذ وجه از متمولين و از اين راه مبلغى در حدود پانصد هزار تومان جمع شد و ديگر از اقدامات هيأت مديره تبعيد كسانى بود كه نسبت به اساس مشروطيت اظهار دشمنى كرده بودند و بايد دانست كه عده‌اى از اينان خود را به روسها بسته بودند ، از آن جمله عبد الصمد ميرزا بود كه شخص امپراطور او را به تبعيت روس پذيرفته و تحت حمايت خود قرار داد . عز الدوله مردى بود متمدن - خيلى منظم و مرتب - با عقل معاش و صرفه‌جو ، زبان فرانسه و انگليسى را خوب مىدانست و روى برنامه مرتب و دقيقى كه در زندگى داشت ، سلامت مزاج و قواى خود را خوب حفظ كرده بود و و در اين سراى كهن دير زمانى زيست . » « 1 » روزنامه شرف درباره عز الدوله چنين نوشته است . « نواب و الا عز الدوله عبد الصمد ميرزا از اخوان جليل الشان حضرت سلطنت و شاهزادگان بزرگ اين خاندان ميمنت اقران به زيور درايت كافى و كفايت كامل آراسته و به اكثر فنون علميه و كمالات و اطلاعات متجلى و در بعضى از السنه خارجه صاحب ربط و مهارت ميباشند .

--> ( 1 ) - بامداد ، مهدى ، شرح حال رجال ايران ، جلد دوم ، ص 27 - 268