اوليويه ( مترجم : محمد طاهر ميرزا )
9
سفرنامه اوليويه ( فارسى )
گملين « 7 » ( 2 - 1771 م ) ، پارسن « 8 » ( پارسنز ، 1775 م ) ، فورستر « 9 » ( 4 - 1783 م ) ، فريرسوبويف « 10 » ( 5 - 1784 م ) ، پالاس « 11 » ( 1785 م ) ، فرانكلين « 12 » ( 7 - 1783 م ) ، جونزبريجز « 13 » ( 1786 ، 1808 ، 1811 م ) ، دوبوشان « 14 » ( 1787 م ) و تايلر « 15 » ( 1790 م ) و . . . اوليويه از ميان اين متقدمان ، نوشتههاى گلمن ، پارسن ، پالاس ، و دوبوشان را با دقت مطالعه كرده و با آگاهيهاى كافى مبادرت به سفر به ايران كرده بود . خود وى در چندين مورد در كتابش يادآور مىشود كه يافتههاى او را به طور مثال ، گملن هم در چندين سال پيش برداشت كرده بود و گذشت زمان تغييرات عمدهاى در روند اجتماعى مردم ايران به وجود نياورده و اين روند بسيار بطىء بوده است . سفرنامهء مسيو اوليويه يكى از ارزشمندترين متون تاريخ ايران در مقطع حساس تغيير سلطنت آغا محمد خان قاجار به فتحعلى شاه است . اصل آن به زبان فرانسه و در 6 جلد است « 16 » . جلد سوم همين اثر مربوط به ايران است كه به وسيله محمد طاهر ميرزا ، پسر اسكندر ميرزاى وليعهد به فارسى ترجمه شده است . اهميت اين سفرنامه به حدى است كه بلافاصله پس از بازگشت اوليويه از ايران و سفر وى به نواحى شرقى ( عثمانى و مصر ) به زبان آلمانى هم ترجمه شده و در اتريش به چاپ رسيده است « 17 » . نسخههاى سفرنامهء مسيو اوليويه به زبان فارسى كم است و معتبرترين آن نسخهء شمارهء 3763 كتابخانهء ملك است . اين نسخه به خط شكستهء نستعليق و به خط كاظم آشتيانى در تبريز
--> ( 7 ) S . G . Gmelin . . ( 8 ) Abr . Parsons . ( 9 ) . G . Forster . ( 10 ) Gomte de Ferrieres Sauveboeuf . ( 11 ) P . S . Pallas . ( 12 ) W . Franklin ( 13 ) H . Jones Bridges . ( 14 ) Abbe de Beauchamps . ( 15 ) . John Taylor . ( 16 ) G . B . Olivier , Voyage dans L'Empire Ottman , L'Egypte et la Perse . fait par Ordre du Gouverne - . ( 17 ) ment pendant les six premires annees de la Republique , 6 Vol . ( Paris , 1807 ) . . G . B . Olivier , Reise durch das Turkische Reich , Egypten und Persien , wahrend der Jahre 1792 bis . 1798 , 3 Bde . , ( Wien , 1809 )