آن باقى [ مانده ] بود . در پيشاپيش چشمهء بزرگتر ، ايوانى به ارتفاع سه قدم از سنگ خاراى بسيار سخت و صعبى تراشيده شده [ بود ] كه همچنان سى قدم عرض و سى قدم طول داشت . در نهايت اين ايوان صورت سوارى مجسم از سنگ برآورده كه در دست چپ سپرى و در دست راست نيزه‌اى داشت كه به دوش خودش تكيه داده بود . سر اين سوار پوشيده به [ كلاهخود ] بود و تنش در تحت اسلحه و با لباس حرب مستور بود . اسب وى رخت و ستام محتشمى داشت . دست راست اسب را شكسته بودند . اسب و سوار هر دو از جانب يسار به سنگ متصل بودند ، ارتفاع اين مجسمه از پانزده قدم الى هيجده قدم بود . در بالاى سر سوار ، كره‌اى مشاهده مىشد . [ باريكه مستقيمى ] باعث فاصله ما بين اين مجسمه و سه صورت ديگر شده بود « 22 » . اين سه صورت ديگر ، فضاى فوقانى ميان سوار و سقف طاق را گرفته و پر كرده بود . صورتى كه در وسط است [ و به نظر مىرسد مجسمه اصلى است ] چنان مىنمايد كه صورت پادشاه [ جوانى ] است . اين تصور از هيأت كلاهى كه در سر دارد ، و از سادگى و بىموئى صورت وى مظنون است . اين تمثال به جانب راست ، به صورت ديگر كه شخص پير و صاحب ريش بلندى است ، چيزى مىدهد كه معلوم نيست چه چيز است ، و از براى چه مصرفى به كار آيد . اين چيز كروى را كه از روى جسمى مثلث الشكل طولانى آويخته شده ، در روى آن خطوطى عرضى كشيده‌اند . از زير او نيز جسمى ديگر [ شيارمانندى ] كه طولانىتر از اولى است ، خارج گرديده كه قدرى منحنى و هم‌چنان [ داراى ] خطوط عرضى است . اين شيئى مجهول با آن [ تصويرى كه ] در بالاى صورتهايى كه در كوه بيستون است ، فرقى ندارد . ما چنان گمان كرديم كه اين شيئى طومارى باشد . اما مسيو بوشان تصور نموده كه اين ظرفى است كه از آن آب جارى شده و مىريزد . اما از نظر ما اين تصور ، استوار نيامد . به علت اينكه [ زير ] جسم طشت مانند كه او آن را آب تصور كرده ، [ علايم ] از پائين به بالا پيچيده شده و برگشته [ است ] ، در صورتى كه در

--> ( 22 ) . طاق بستان به دليل حجاريهاى عهد ساسانى شهرت دارد . قديمترين حجارى آن ، مراسم تاجگذارى اردشير دوم است كه اهورامزدا ( يا به قولى موبد موبدان ) حلقهء سلطنت را به وى هديه مىكند . در اين نقش زردشت ( و يا ميترا ) نيز ديده مىشود . علاوه برآن ، در طاق كوچك ، نقش شاپور دوم و شاپور سوم هم وجود دارد . كتيبه‌هاى طرفين به خط و زبان پهلوى است . در طاق بزرگ و بر روى سه ديوارهء آن همچنين مراسم تاجگذارى خسرو پرويز ديده مىشود . علاوه برآن صحنه‌هاى شكار خسرو پرويز نيز به چشم مىخورد . حجارى جديدى هم از زمان قاجار و از محمدعلى ميرزاى دولتشاه ، پسر فتحعلى شاه بعدها بدان اضافه شد كه در زمان ديدار اوليويه هنوز وجود نداشته است .