قيمت چهل تا شصت تومان ] . دومى را بزرگان و آنانى كه ميل دارند بر اسبهاى خوب سوار شوند ، ابتياع كنند . از دويست و پنجاه تومان تا ششصد تومان نيز قيمت مىدهند . شود كه گرانتر هم بخرند . اين اسبها از آن سبب ممتاز باشند كه اعضاى متناسب دارند و مانند اسبهاى عربى لاغر نباشند و صورت و كوچكى آن مانند اسبهاى تاتار نيست . ايرانيان از براى خدمت ، اسب را بسيار مراقب و مواظب باشند و روزى دو بار تيمار كنند و قشو زنند و از آفتاب گرم و خشكى و سردى محفوظ دارند . هنگامى كه اسب در يك‌جا بماند ، با جل و نمدش مىپوشانند . چون از راه دورى و حركت سختى باز آيند ، به محض پياده شدن ، نوكرى يا طفلى اسب را كم‌كم مىگرداند . زين از او نگيرند ، تا عرقش بالمره خشك شود . در تمامى روز غير از كاه چيزى به او ندهند . اما در اول شب مقدار معينى جو به او بخورانند . در بعضى از اسفار ، بعد از فرود آمدن اسبها را به چرا سردهند . ازبكها و اعراب گرمسير ، اسبها را سوغان كنند . اين‌چنان سخت باشد كه بسيارى از اسبها ، تاب و تحمل سوغان نكرده ، تلف شوند . اين عمل چنين است كه اول خوراك اسب را بتدريج كم كنند تا به جايى رسد كه در بيست و چهار ساعت هيچ چيزش ندهند ، و متصل بگردانند ، و هر روزى مسافت بسيارى آنها را راه برند . اين كار از آن كنند كه اين طايفه قطاع الطريق و اهل غارت باشند ، لازمهء اين شغل ، اين است كه از مسافات دور به ناگهانى بر دهى يا قبيله‌اى تارند و به هنگام فرار توانند مسافت بسيارى را در زمان قليلى طى كنند . اين اسبهاى سوغان گرفته چنان باشند كه هشتاد ميل مسافت را يكسر رانند ، نه درنگى كنند و نه چيزى خورند . ت . پنبه مقدار پنبه‌اى كه در ايران به عمل مىآيد ، در ايران به مصرف مىرسد و به خارج نمىرود . الّا اينكه چند سال مىشود كه دولت روس مقدار كمى از گيلان و مازندران به مملكت خود مىبرد . مظنون چنان است كه اگر به سيوليزاسيون [ - تمدن ] اين ملت افزوده شود ، از هر دستى كه توانند ، پنبه بگيرند . چه در ايران و چه از عثمانى و هندوستان و چه ازينگى دنيا . از اين دو مملكت آخرى به وسيله انگليسيها بايد تحصيل كرد . پنبهء ايران به خوبى هندوستان نيست ، امّا عموما [ از نوع ] مملكت عثمانى بهترست . اين پنبه كه در ايران به عمل مىآورند ، نباتى است و شجرى نيست ، يعنى سالى يك‌مرتبه بايد به‌كار برند . ث . روناس روناس در طرف شمالى ايران فراوان است . ما در كرمانشاهان و همدان و تهران و رى