فصل هشتم درياى خزر 1 . درياى خزر و وسعت آن درياى خزر در حقيقت غير از درياچهء شورى نيست ، زيرا امروزه با هيچ دريايى اتصال ندارد . امّا محض تطبيق و موافق كردن قول خودمان با اصطلاح عامّه ، و اشاره نمودن بر اينكه وقتى از زمان ، آن را اتصالى با درياى سياه بوده و به واسطهء اتصال درياى سياه به درياى مرمره با محيط پيوندى داشته ، اكنون به نام دريا خوانده مىشود . درياى خزر از سى و شش درجه و چهل و پنج دقيقهء عرض شمالى از قرب استرآباد تا فرح‌آباد شروع شده ، تا چهل و هفت درجه و ده دقيقهء تا به‌جايى كه مصب ژايك « 1 » است ، طول دارد . بزرگترين پهناى آن از مصب كر تا مصب اترك بيشتر از پنج درجه نباشد . از عقايد قدما دربارهء درياى خزر چنين معلوم و مستفاد مىشود كه قدما را چندان اطلاعى از اين دريا نبوده است . چنان كه « استرابون » « 2 » ، پلينيوس « 3 » و پمپونيوس ملا « 4 » از

--> ( 1 ) . JaiK ( 2 ) . Strabon ( 3 ) . Plinius ( 4 ) . Pompanius Mela