خاردار كه يكى ساده و بقيه خاردار و با برگهاى پنج پر نازك و با دو عدد گل خاردار بود ، و همچنين گل « هلييوتروپ » « 5 » ] « * » . 2 . خرابيهاى قم روز هفدهم : يكساعت از نصف شب گذشته روانه شديم . در ساعت پنج و نيم به قم رسيديم . راه ما امروز مدتى در صحراى صاف بود . بعد ، از پشته‌هاى كوچك ولكانيك گذشتيم و داخل صحرايى شديم كه تا شهر قم ممتد بود . رودخانهء كوچكى كه در فصل زمستان بواسطهء سيلاب ، آب بسيارى دارد ، و در فصل تابستان خشك و گاهى آب بسيار كمى داشت و در طرف غربى شهر جارى بود ، از گلپايگان آمده و بعد از سيراب كردن نواحى ، در كوير فرو رفته و در جانب شرقى شهر به فاصلهء چند فرسخى آن تمام مىشد . در زمان گذشته در روى اين رود پلى كه دو چشمه داشت ، ساخته بودند كه الان خراب و اثرى از آن نيست . در يك فرسخى شهر سلسله‌اى از جبال ولكانيك ديده مىشد كه يكى از آنها در سر راه ساوه است . افسانه‌هاى غريب از اين كوه در ميان ايرانيان مشهور و معروف است و مصنفين عرب نيز اين قصه‌ها را گفته‌اند و اين كوه را « طلسم » شده گويند . جمعى از سياحان فرنگستان در سياحت‌نامهء خودشان ذكرى از اين كوه كرده‌اند و لفظ « تاليسمان » « 6 » كه در لغت فرانسوى موافق لفظ « طلسم » عربى است ، مأخذ اشتقاقش را از اسم اين كوه گمان كرده‌اند . [ « شاردن » « 7 » و « بوشان » « 8 » تصويرى از آن ارائه داده‌اند ، و گمان مىكردند كه كلمهء « كوه طلسم » از اين ناحيه به‌وجود آمده است ] « - * » . بلوكى كه شهر قم در آن واقع است ، بهترين و خوبترين قطعات ايران است . ميوه‌هاى بسيار خوب دارد . تنباكو و برنج و پنبه و تمامى حبوبات معروف در فرنگستان ، در آن به‌عمل مىآيد . اين شهر گويا همان « شوآنه » « 9 » و يا « شااونه » « 10 » باشد كه مورخين قديم يونان [ مانند

--> ( 5 ) . Heliotrop ( * ) اين عبارت از متن آلمانى تأليف اوليويه ترجمه شد و در ترجمهء فارسى آن گنجانده نشده بود . ( 6 ) . Telesis ( 7 ) . Amsterdam 1714 . Voyage en Perse et autres lieux de L'Orient , Tom . L . page . 201 , ed . in 4 : Chardin ( 8 ) . Beauchaup : Journal de Savans , November 1790 . ( 9 ) . Choana ( 10 ) . Chaona ( - * ) . اين عبارات فقط در متن آلمانى « سفرنامهء اوليويه » منظور شده است و در متن ترجمهء فارسى موجود نيست .